پےرُو دے کُجکو نےڑے ِاه ِاںکن ستھان 1911 وِّچ هیرام بِںگھم دُآرا کھوجِآ گِآ سی, جِسدا منّنا سی کِ ِاه 16ویں سدی دے سپےنی ساسن وِرُّدھ وِدروه دَوران ورتِآ جان والا ِاّک گُپت گڑھ سی۔ کای منّدے هن کِ ِاه سںبھاوت تَور 'تے ِاّک تیرتھ ستھان سی, جد کِ کُجھ منّدے هن کِ ِاه ِاّک ساهی داوتکھانا سی۔
بھارت دے آگرا وِّچ ستھِت ِاس مکبرے دے کمپلَےکس نُوں دُنیآ دے سبھ توں مسهُور سمارکاں وِّچوں ِاّک منِّآ جاںدا هَے اتے ِاه میناکاری دی سبھ توں ودھیآ اُداهرن هَے۔ ِاسنُوں سمراٹ ساه جهاں (ساسن 1628-58) نے آپنی پتنی مُمتاج مهل دے سنمان وِّچ بنايا سی, جِسدی مَوت 1631 وِّچ هوای سی۔ ِاس کمپلَےکس نُوں بنااُن وِّچ لگبھگ 22 سال لّگے اتے 20,000 کامِآں نے ِاسدی اُساری وِّچ بھاگ لِآ۔
جاّرڈن دا پراچین سهِر پےٹرا دُور گھاٹی وِّچ ستھِت هَے, جو کِ رےتلے پّتھر دے پهاڑاں اتے چّٹاناں دے وِچکار ستھِت هَے۔ ِاسنُوں ِاّک ارب کبیلے, نباتیاناں نے آپنی راجدھانی بنايا سی اتے ِاس سمےں دَوران ِاه ودھِآ-پھُّلِآ تے کھاس تَور تے مسالِآں لای ِاّک مهّتوپُورن وپارک کےںدر بن گِآ۔
دُنیآ دے سبھ توں وّڈے ِامارت-نِرمان پروجَےکٹاں وِّچوں ِاّک, چین دی مهان کںدھ نُوں وِآپک تَور 'تے لگبھگ 5,500 میل (8,850 کِلومیٹر) لںبا منِّآ جاںدا هَے; هالاںک ِاسدی لںباای 13,170 میل (21,200 کِلومیٹر) هون دا وی داوا کیتا جاںدا هَے۔ ِاسدے نِرمان دا کںم 7ویں سدی ایسا پُورو وِّچ سُرُو هويا سی اتے ِاه دو هجار سالاں تّک جاری رِها۔
چِچےن ِاٹجا مَےکسیکو دے ےُوکاٹان پراِادیپ 'تے ستھِت مايا سهِر هَے, جو 9ویں اتے 10ویں سدی ایسوی وِّچ ودھِآ-پھُّلِآ سی۔ ِاّتھے سبھ توں مهّتوپُورن پَوڑیآں والا پِرامِڈ اَےل کَےسٹیلو ("کِسل") هَے, جو مُّکھ پلاجا توں 79 پھُّٹ (24 میٹر) اُّچا اُّٹھدا هَے۔ ِاس ڈھاںچے وِّچ کُّل 365 پَوڑیآں هن, جو کِ سال دے دِناں دی گِنتی درسااُںدا هَے۔