ਤੋਲੀ ਧਰਤਿ ਅਕਾਸਿ ਦੁਇ ਪਿਛੇ ਛਾਬੇ ਟੋਕੂ ਚੜਾਈ॥

ਇਹਿ ਬਲੁ ਰਖਾ ਆਪਿ ਵਿਚਿ ਆਖਾ ਤਿਸੁ ਪਾਸਿ ਕਰਾਈ॥

ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਬਿਨੁ ਬਾਦਰਿ ਛਾਈ॥ ੪੩॥

ਪਦ-ਅਰਥ- ਸਬਦੁ-ਬਚਨ। ਅਲਾਹੀ-ਬੋਲੇ। ਸਾਰਿ-ਲੋਹਾ। ਬਾਦਰਿ-ਬੱਦਲ।

ਵਿਆਖਿਆ- ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਅੱਗੇ ਬੋਲੇ ਕਿ ਹੇ ਨਾਥ ਜੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਇਹ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਬਚਨ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਕੋਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ ਕਰਾਮਾਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਅਗਨੀ ਦੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨ ਲਵਾਂ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਬਰਫ ਵਿਚ ਮੰਦਰ ਬਣਾ ਲਵਾਂ, ਲੋਹੇ ਦਾ ਭੋਜਨ (ਰਸੋਈ) ਕਰਾਂ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੱਥ ਕੇ ਚਲਾਵਾਂ ਅਰਥਾਤ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਇੰਨਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂ ਕਿ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉਸ ਵਿਸਤਾਰ ਅੱਗੇ ਹਿੱਕੀ ਤੁਰੀ ਜਾਵੇ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਤਕੜੀ ਦੇ ਛਾਬੇ ਵਿਚ ਵੱਟਾ ਪਾ ਕੇ ਤੋਲ ਲਵਾਂ, ਮੈਂ ਇੰਨਾ ਬਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਰੱਖਾਂ ਕਿ ਜਿਸ ਤੋਂ ਮਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਚਾਹਾਂ ਕਰਵਾ ਲਵਾਂ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਸਤਿਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੱਦਲ ਦੀ ਛਾਂ ਵਾਂਗੂ ਹਨ।

ਬਾਬੇ ਕੀਤੀ ਸਿਧਿ ਗੋਸਟਿ ਸਬਦਿ ਸਾਤਿ ਸਿਧਾ ਵਿਚਿ ਆਈ॥

ਜਿਣਿ ਮੇਲਾ ਸਿਵਰਾਤਿ ਦਾ ਖਟ ਦਰਸ਼ਨਿ ਆਦੇਸਿ ਕਰਾਈ॥

ਸਿਧਿ ਬੋਲਨਿ ਸੁਭਿ ਬਚਨਿ ਧਨੁ ਨਾਨਕ ਤੇਰੀ ਵਡੀ ਕਮਾਈ॥

ਵਡਾ ਪੁਰਖੁ ਪਰਗਟਿਆ ਕਲਿਜੁਗਿ ਅੰਦਰਿ ਜੋਤਿ ਜਗਾਈ॥

ਮੇਲਿਓ ਬਾਬਾ ਉਠਿਆ ਮੁਲਤਾਨੇ ਦੀ ਜਾਰਤਿ ਜਾਈ॥

ਅਗੋਂ ਪੀਰ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਦੁਧਿ ਕਟੋਰਾ ਭਰ ਲੈ ਆਈ॥

ਬਾਬੇ ਕਢਿ ਕਰਿ ਬਗਲ ਤੇ ਚੰਬੇਲੀ ਦੁਧਿ ਵਿਚਿ ਮਿਲਾਈ॥

ਜਿਉ ਸਾਗਰਿ ਵਿਚਿ ਗੰਗ ਸਮਾਈ॥ ੪8।।

ਵਿਆਖਿਆ- ਅਚਲ ਵਟਾਲੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਗੋਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਗਈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵਰਾਤ ਦਾ ਮੇਲਾ ਫਤਹਿ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਛੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਨਮਸਕਰਾਈ ਕਰਵਾਈ। ਫਿਰ ਸਿੱਧ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੁਭ ਵਚਨਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਕਿ ਹੇ ਨਾਨਕ! ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਕਮਾਈ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਤੂੰ ਕਲਿਯੁੱਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਜੋਤ ਜਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਪੀਰ ਨੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਕਟੋਰਾ ਨੱਕੋ-ਨੱਕ ਭਰ ਕੇ ਲੈ ਆਂਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਸੀ ਕਿ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੀਰਾਂ-ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਮਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਪਰੋਕਤ ਭਾਵ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਬਗਲ ਵਿਚੋਂ ਚੰਬੇਲੀ ਦਾ