ਉਤਰ ਕੁਰੂ, ਹਿਰਣਮਯ, ਇਲਾਵਰਤ, ਰਮਯਕ, ਹਰਿਵਰਸ਼, ਕੇਤੁਮਾਲ, ਕਿੰਮ ਪੁਰਸ਼ (ਕਿਪੁਰਸ਼), ਭਦ ਤੇ ਭਾਰਤ।

ਪੁਰਾਣ- ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਪੁਰਾਤਨ ਅਰਥਾਤ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਉਪਾਖਿਆਨਾਂ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਵੇਦ ਵਿਆਸ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਰਚੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗ੍ਰੰਥ ਪੁਰਾਣ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 18 ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ, ਮਾਰਕੰਡ, ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਪੁਰਾਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

 

ਬਾਣੀ- ਬਾਣੀ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਬਣੀ ਹੋਈ। ਅਰਥਾਤ ਰਚਨਾ ਜਾਂ ਬਨਾਵਟ। ਬਾਣੀਆਂ ਚਾਰ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ-

1. ਪਰਾ-ਮੂਲਾਧਾਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ

2. ਪਸੰਤੀ- ਮੁਲਾਧਾਰ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਆਇਆ ਸ਼ਬਦ

3. ਮਧੱਮਾ- ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਕੰਨ ਵਿਚ ਆਇਆ ਸ਼ਬਦ

4. ਬੈਖਰੀ-ਮੁਖ ਤੋਂ ਉਚਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸ਼ਬਦ

 

 

ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ

ਦੀ

ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ

 

ਸਮੀਖਿਆ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ

 

 

ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਬੇਗੋਵਾਲ