ਤਕਰੀਰਾਂ ਮਗਰੋਂ ਸਟੇਜ ਸੈਕਟਰੀ ਮੈਨੂੰ ਨਜ਼ਮ ਸੁਣਾਵਣ ਲਈ ਅਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਨੂੰ ਚਿੱਤ-ਚੇਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਕੋਈ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਨਜ਼ਮ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਅੱਧਾ ਸ਼ੇਅਰ ਜਾਂ ਕੱਚੀ ਪੱਕੀ ਨਜ਼ਮ ਇਕੱਲੇ ਦੁਕੱਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਛੱਡੀ ਤੇ ਬਸ।

ਪਰ ਸਟੇਜ ਸੈਕਟਰੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੰਜ ਬੁਲਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਈ ਵਧੀਆ ਸ਼ਾਇਰ ਹੋਨਾਂ ਵਾਂ। ਸੈਕਟਰੀ ਇਮਦਾਦ ਅਲੀ ਮੈਥੋਂ ਕੋਈ ਸ਼ੇਅਰ ਸੁਣਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਦਿਲ ਈ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇਮਦਾਦ ਅਲੀ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਭੈੜਾ ਵੀ ਆਖਿਆ, ਪਰ ਏਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਬੋਲਾਂ ਤੇ ਕੀ ਬੋਲਾਂ । ਉਂਜ ਵੀ ਕਦੇ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਯਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਬੋਲਿਆ, ਪਰ ਏਥੇ ਤੇ ਆਦਮ ਈ ਆਦਮ ਸੀ । ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਗਲਾ ਸੁੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਥੁੱਕ ਵੀ ਲੰਘਾਵਣ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੰਘ ਰਿਹਾ। ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਡਰਦਾ ਮਾਈਕ ਸਾਹਮਣੇ ਖਲੋ ਤਾਂ ਗਿਆ, ਪਰ ਨਜ਼ਮ ਯਾ ਕੋਈ ਸ਼ੇਅਰ ਮੇਰੇ ਜਿਹਨ ਵਿੱਚੋਂ ਈ ਨਿੱਕਲ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਕੱਖ ਯਾਦ ਨਾ ਆਇਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਡੌਰ-ਭੌਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਰੋਂਦੂ ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਤਾੜ ਗਿਆ। ਉਹ ਝੱਟ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਸ ਆਂਵਦੇ ਈ ਆਖਿਆ, “ਖਲੋ ਜਾ ਬਈ। ਨਜ਼ਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਅਸਾਨੂੰ ਉਹ ਲਤੀਫ਼ਾ ਸੁਣਾਓ ਜੀਹਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਚਿੜੀ ਚੀਨ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਕੋਲੋਂ ਡਰਦੀ ਏਧਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਏ ਤੇ ਏਧਰ ਦੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਚਿੜੇ ਦੇ ਢਏ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਏ।" ਫੇਰ ਰੋਂਦੂ ਨਾਅਰੇ ਮਾਰਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਾਵਣ ਲਈ ਆਖਿਆ, “ਸੁਣ ਕੇ ਭਈ ਸੁਣਕੇ, ਜ਼ਰਾ ਗੱਲ ਗੌਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਏ ।" ਏਨੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਰੋਂਦੂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹਟ ਗਿਆ । ਏਨੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੰਭਲ ਗਿਆ ਸਾਂ। ਮੈਂ ਚੀਨੀ ਚਿੜੀ ਵਾਲਾ ਲਤੀਫ਼ਾ ਸੁਣਾਇਆ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਬਹੁਤ ਹੱਸੇ। ਸਗੋਂ ਹੱਸ ਹੱਸ ਕੇ ਦੂਹਰੇ ਪਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਨਜ਼ਮ ਵੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਮੇਰਾ ਹੌਂਸਲਾ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਜ਼ਮ ਭਾਵੇਂ ਕੱਚੀ ਤੇ ਬੇਵਜ਼ਨੀ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਜੋਸ਼ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਯਰਕ- ਯਰਕ ਕੇ ਆਖਿਆ-

ਸਰਮਾਏਦਾਰਾ ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਜੁਲਮ ਤੂੰ ਕਰਨਾਂ ਏਂ

ਹੱਕ ਮਾਰਕੇ ਅਸਾਡਾ ਤੂੰ ਬੋਝੇ ਭਰਨਾਂ ਏ

ਪਰ ਯਾਦ ਰੱਖੀਂ ਤੂੰ ਅਸਾਡਾ ਲਹੂ ਪੀਨਾ ਏਂ

ਅਸਾਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪ ਤੂੰ ਜੀਨਾ ਏਂ

ਅਸਾਂ ਤੇਰਾ ਖੂਨ ਨਚੋੜਾਂਗੇ

ਤੇਰਾ ਕੀਤਾ ਤੈਨੂੰ ਮੋੜਾਂਗੇ।

ਏਸ ਵਿੰਗੀ ਚਿੱਬੀ ਤੇ ਬੇਵਜ਼ਨ ਨਜ਼ਮ ਉੱਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਉਹ ਨਾਅਰੇ ਮਾਰੇ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਘੁੰਮਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ । ਰੋਂਦੂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨਾਅਰੇ ਲਵਾ ਲਵਾ ਕੇ ਜਲਸੇ ਨੂੰ ਗਰਮਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੋਂਦੂ ਬਹੁਤ ਨਾਅਰੇ ਲਵਾਏ- ਕਾਮਰੇਡ ਗੋਗੀ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ । ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕੀ ਉਸ ਮੇਰੀ ਤਾਰੀਫ਼