ਘਰ ਬੈਠਾ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜਿਸ ਘਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਉਹ ਤਾਂ ਖੋਖਲਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਸਿਉਂਕ ਨਾਲ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਵੀ ਇਸ ਘਰ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਵਾਰੇ ਜਾਵਾਂ ਉਸ ਮਾਂ ਦੇ ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਜੀਹਨੂੰ ਮੈਂ 29 ਸਾਲ ਤੱਕ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਸੁਣ ਸਕਿਆ।

ਸ਼ਬਦ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਰੂਹ 'ਤੇ ਚੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਫੇਰ ਉਹ ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦਾ ਵੱਜਿਆ ਤਾਅਨਾ। ਮਾਂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨੇ ਸਵੈ-ਚਿੰਤਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਚਿੰਤਨ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਰਿਆਂ ਤਾਂ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਅਸੀਮ ਸਾਗਰ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਸੁਆਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਸੀ ਉਸ ਬਾਪ ਦਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਲੈ ਗਿਆ ? ਕੀ ਦੋਸ਼ ਸੀ ਮਾਂ ਦਾ ਜੀਹਦੇ ਹਰ ਖਵਾਬ ਦਾ ਮੈਂ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ? ਕੀ ਗੁਨਾਹ ਸੀ ਭਰਾ ਦਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡਣੀ ਪਈ ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਯਾਰ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪੀਰ ਨਹੀਂ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ। ਅੱਜ ਕਿੰਨ੍ਹੇ ਕੁ ਦਿਲਬਰ ਆ ਗਏ ਦਿਲਬਰੀਆਂ ਦੇਣ ? ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਯਾਰੀ ਨੂੰ ਬੇਦਾਗ ਰੱਖਣ ਲਈ ਖੂਨ ਡੋਲਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਉਸ ਯਾਰੀ ਨੇ ਬਦਲੇ 'ਚ ਕੀ ਦਿੱਤਾ, ਨਸ਼ਾ, ਮਤਲਬਪ੍ਰਸਤੀ ਤੇ ਧੋਖਾ? ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਕੀ ਬਦੀਆਂ ਖੱਟਣ ਲਈ ਹੀ ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕੀ ਲਾਹਨਤਾਂ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਹੀ ਬਨਾਉਣੀ ਹੈ ਤੂੰ ? ਉਸ ਹਸ਼ਰ ਤੋਂ ਡਰ ਜੇ ਇਕ ਦਿਨ ਤੇਰਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਪਿਆ ਹੋਵੇਂਗਾ ਤੇ ਜਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਲਈ ਬੁਝਾਰਤ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਆਖਰ ਮਿੰਟੂ ਗਿਆ ਕਿੱਥੇ ? ਬਦੀਆਂ ਦੀ ਜੰਨ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਥੂਹ ਥੂਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕੀ ਇਹੀ ਮੰਤਵ ਹੈ ਤੇਰਾ? ਮੇਰੀ ਜ਼ਮੀਰ ਦਾ ਮੋੜਵਾਂ ਸੁਆਲ ਸੀ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਤੂੰ ਕਰੇਂਗਾ ਕੀ? ਮੇਰਾ ਜਵਾਬ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਬੁਰਾਈਆਂ ਛੱਡਾਂਗਾ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਕਰਨਗੇ। ਮੈਂ ਬਦਲ ਦਿਆਂਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੋੜ ਦਿਆਂਗਾ ਮਿੱਥਾਂ ਕਿ ਨਸ਼ੇ 'ਚ ਫਸੇ ਲੋਕ ਮੌਤ ਜੋਗੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਬਦਮਾਸ਼ ਸਿਰਫ ਗੋਲੀ ਖਾਣ ਜੋਗੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਮਾਨਵ ਸੇਵਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣੀ ਗਈ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਲੱਤ ਠੀਕ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਖੁਦ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਪੈਰ ਕਾਲੀ ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੇ ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ ਫਸਿਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਂਗਲ ਫੜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਲਿਆਂਵਗਾ। ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਚਿਰ ਜੀਵਾਂਗਾ ਦੇਸ਼ ਲਈ, ਸਮਾਜ ਲਈ ਜੀਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਪ੍ਰਣ ਸੌਖੇ ਸੀ ਪਰ ਅਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਆਈਆਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕੰਮ ਸੀ ਨਸ਼ਾ ਛੱਡਣ ਦਾ। ਮੈਂ ਸਮੈਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੈਰੋਇਨ ਵੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਕੋਹੜ ਮਗਰੋਂ ਲਾਹਿਆ। ਇਸ 'ਚ ਅਫੀਮ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਅਫੀਮ ਭੁੱਕੀ ਨਾਲ ਛੱਡੀ। ਭੁੱਕੀ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ। ਸਿਗਰਟ-ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਭਲ ਰਹਿ-ਰਹਿ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਉੱਠਦੀ ਰਹੀ ਪਰ ਮਨ ਨੂੰ ਐਸਾ ਮਾਰਿਆ ਕਿ ਸ਼ਰਾਬ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਜਿੱਥੇ ਬਿਮਾਰੀ ਰਹਿਤ ਕਰ ਗਿਆ ਉੱਥੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਊਰਜਾ ਦੇ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕ ਆਮ