

ਚਰਚਲ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ- ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਡਾ ਖੱਬੀਖਾਨ ਕਾਮਰੇਡ, ਲੀਰਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਬਣਿਆ ਬੈਠਾ ਦਿਨ ਕਟੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ ਬਦੀ ਦੀ ਖੱਲ ਓੜ੍ਹ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਜੰਗਲੀ ਮੁਰਗੇ ਦੇ ਭਾਵੇਂ ਖੰਭ ਕੁਤਰ ਚਾਹੇ ਪੰਜੇ ਵੱਢ ਦਿਉ, ਸਾਡੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਇਹ ਭਰਾ ਸਭਿਅਕ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗਾ।
ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਸੀ- ਦੁਨੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ, ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਪੈਰ ਧਰੇਗਾ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਦਲ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਥੇ ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰੀ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਯੋਰਪ ਦੀਆਂ ਸਭ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿਚ ਛਪੀ। ਮਾਈਕਲ ਗੋਲਡ ਨੇ ਲਿਖਿਆ- ਤਾਸਕੀ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਸੰਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਚਿਤਰਕਲਾ ਵਿਚ ਲਿਉਨਾਰਦੋ ਦੇ ਵਿੰਸੀ ਦਾ।
ਰੂਸ ਦੇ ਲੋਕ ਘੋਰ ਗਰੀਬੀ ਵਲ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ। ਬੁਖਾਰਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ- ਬਰਾਬਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਅਮੀਰ ਮਾਰ ਦਿਤੇ। ਗਰੀਬ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ ਕੇਵਲ। ਸਟਾਲਨ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰਿਨ ਵਿਚ ਦੂਰੀ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। ਰੋਟੀ ਮੰਗਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰ ਦਿਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਸਟਾਲਿਨ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਵਧੀਆ ਪਰ ਮੂਰਖਤਾਪੂਰਨ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਪਾਲਿਸੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਪੋਲਿਟ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ- ਜੋ ਤਾਸਕੀ ਇਥੇ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਭਲਾ ਹੁਣ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ?
ਖੁਫੀਆ ਕਮਾਂਡੋਜ਼ ਦਾ ਅਫਸਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਵੇਲੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬੇਲੀ ਤਾਸਕੀ ਦਾ ਹਾਲ ਚਾਲ ਪੁਛਣ ਉਸ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਤੇ ਗਿਆ। ਹਮਦਰਦੀ ਜਤਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਰੂਸ ਵਿਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਖੁਫ਼ੀਆ ਅਫਸਰ ਰਬੀਨਵਿਚ ਨੇ ਕੁਝ ਦੋਸਤਾਂ ਪਾਸ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਕਿ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਤਾਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਛਲਣੀ ਹੋਈ ਰਬੀਨਵਿਚ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਮਿਲੀ।
ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਪਿਛੋਂ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਗਲ ਕਰਦਿਆਂ ਚਰਚਲ ਨੇ ਸਟਾਲਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ- ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਖੋਹੀ, ਉਦੋਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ? ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ- ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਉਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ। ਢਾਈ ਕਰੋੜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਪਾਸੋਂ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤ ਖੋਹੇ ਗਏ, ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਲਨਾਕ ਹਨ।
ਤਾਸਕੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੁਖਾਰਿਨ, ਵੱਡਾ ਬਲਸ਼ਵਿਕ ਨੇਤਾ ਬਚਿਆ ਸੀ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਸਟਾਲਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰਸਤੇ ਤੇ ਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਮਹਾਨ ਸਵਾਇਆ ਮੁਹਿੰਮ (The great Purges) ਦੌਰਾਨ ਲੱਖਾਂ ਰੂਸੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਦੀ