ਦੁੱਖਦਾਈ ਘਟਨਾ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ। ਅੱਕ ਕੇ 18 ਜੁਲਾਈ 1937 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤੀਫੇ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ- ਮੈਂ ਉਹ ਖਿਤਾਬ, 'ਆਰਡਰ ਆਫ ਦੀ ਰੇਡ ਬੈਨਰ' ਜੋ ਮੈਨੂੰ 1928 ਵਿਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਵੀ ਅਸਤੀਵੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਭੇਜਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣਾ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹੈ। ਚਾਰ ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਛਲਣੀ ਹੋਈ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਇਕ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਪਈ ਮਿਲੀ।

ਲੋਵਾ ਉਪਰ ਅਪੈਂਡੇਸਾਈਟਸ ਦਾ ਹਮਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਐਟਿਨੀ, ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮਿਤਰ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ ਜੋ ਇਕ ਰੂਸੀ ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਲੋਵਾ ਦਾ ਅਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮੌਤ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਐਟਿਨੀ ਰੂਸੀ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਬੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਲੇਵਾ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਕਤਲ ਕਰਾਇਆ। 16 ਫਰਵਰੀ 1938, ਮੌਤ ਦੇ ਇਸ ਦਿਨ ਉਹ 32 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ।

ਮਰਨ ਤੋਂ ਮਹੀਨਾ ਕੁ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਧਰਵਾਸ ਦਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ- ਉਦਾਸ ਨਾ ਹੋ ਮਾਮਾ। ਸਗੋਂ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰ ਅਸੀਂ ਰੂਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਾਂ। ਜੇ ਉਥੇ ਹੁੰਦੇ, ਕੀ ਬਣਦਾ? ਉਹੀ ਨਾ, ਜੋ ਸਰਗੋਈ ਨਾਲ ਹੋਇਆ?

ਤਾਸਕੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ- ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿਤੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਨੇ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਜਲਾਵਤਨ ਹੋਏ, ਕਾਲ ਵਿਚ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਮਰੇ, ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਤਬਾਹ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧ ਇਕੱਲੇ ਸਟਾਲਨ ਨੇ ਮਾਰੇ। ਕੇਵਲ ਲੇਵਾ ਬਚਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅਪਣੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਜੁਆਨ ਸਾਂ। ਉਹ ਵੀ ਗਿਆ। ਜ਼ਾਰ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖੁਆਉਣ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਜੇਲ੍ਹਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਨਾਲ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਦੇਣ ਦਿੰਦੇ। ਪਿਆਰੇ ਲੇਵਾ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਜਿਮੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਮੜ੍ਹ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਧਾਜਲੀ ਲਿਖਾਂ ? ਹੁਣ ਤੇਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਪੈਣੀਆਂ ਹਨ ਬੇਟਾ ਜਾਨ।

ਪਿਛੋਂ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਜਾਕੇ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸਰਗੇਈ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿਤੇ ਗਏ, ਬਿਆਨ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿ ਪਾਪਾ ਹਿਟਲਰ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇਕ ਅੱਖਰ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ। ਚੁਪਚਾਪ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ, ਯੋਧਿਆਂ ਵਾਗ ਸਿਦਕ ਨਿਭਾ ਕੇ ਮਰਿਆ।

ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ ਦੋਹਤਾ, ਸੇਵਾ, ਜ਼ੀਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਚਿਆ ਸੀ ਜੋ ਲੋਵਾ ਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਜੀਨੀ ਨੇ ਅਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਾਲਿਆ ਸੀ। ਜੀਨੀ ਦੇ ਸੰਤਾਨ ਨਾ ਹੋਈ। ਉਹ ਸੇਵਾ ਬੇਟੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ। ਤਾਸਕੀ ਨੇ ਜੀਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡਾ ਦੋਹਤਾ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਭੇਜ ਦੇਹ। ਉਹ