ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੀਰ ਅਤੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਗੜੇ ਗੱਭਰੂ ਮੁੰਡਾ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਗਰਦਾਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੁਸ਼ਨ ਦੀ ਓਟ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਨੂੰ (ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ) ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਛੜਿਆਪਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਊਡਲ ਰੁਚੀ ਕਈਆਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਚੁਕ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਚੰਗਾ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਲੋਕਪਿਆਰ ਦਾ ਮਹਾਨ ਜਜ਼ਬਾ ਵਸਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭਾਵ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੀਰ ਵਰਗੀ ਲਾਜਵਾਬ ਸੁਗਾਤ ਦੀ ਤਸਨੀਫ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕ ਦੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਤ ਅਤੇ ਹਾਲੀ ਤੀਕ ਸਵੀਕਾਰਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੰਗੇ ਮਾਪਤੋਲ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਲੈ ਲਈਏ , ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਰਾਈਡ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ, ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਹਰਇੱਕ ਉਤੇ ਪੂਰਾ ਉੱਤਰਦਾ ਹੈ।
ਵਾਰਸ ਇੱਕ ਯੁਗਪੁਰਸ਼ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰੀ ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ ਹੈ। ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਂਰਥੀ ਹੈ।
ਬੜਾ ਜ਼ਬਤ ਕਰਕੇ "ਹੀਰ" ਵਿਚੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਬੈਂਤਾਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਰੀ/ਪੁਰਸ਼ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਹੀਰ ਸੁਣਨ ਪਿੱਛੋਂ ਮਾਨ ਨਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕੂਕ ਉਠਦਾ ਕਿ "ਪੰਜਾਬੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਹੈ।” ਉਹਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਨੁਕਸ ਹੈ।
ਉਰਦੂ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰ ਇਨਸ਼ਾ ਅੱਲਾ ਖਾਂ ਇਨਸ਼ਾ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:-
ਸੁਨਾਇਆ ਰਾਤ ਕੋ ਕਿੱਸਾ ਜੋ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਕਾ
ਤੋ ਅਹਿਲੇ ਦਰਦ ਕੋ ਪੰਜਾਬੀਉ ਨੇ ਲੂਟ ਲੀਆ
ਅਜਮੇਰ ਕਵੈਂਟਰੀ
ਬਰਤਾਨੀਆ
