"ਈਸ਼ਵਰ ਭਾਈ!" ਤੀਸਰੇ ਦਿਨ ਤੜਕਸਾਰ ਚੰਦਨ ਵੱਲੋਂ ਬਾਂਹ ਝੁਣੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਉੱਠਿਆ। ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਜਣੇ ਹੋਰ ਸਨ। ਤਿੰਨੋਂ ਨਵੇਂ ਚਿਹਰੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਅਤੇ ਸੁਬਹ ਦੀ ਠੰਡੀ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਵਿਚ ਤਾਜ਼ਾ-ਦਮ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦੇ ਹੋਏ। ਨਾ ਅਜੇ ਸੀਟੀ ਦਾ ਵਕਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉੱਠਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਵੱਲ ਗਹੁ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਵਾਲੀਆ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ। ਅੱਗ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਉਹ ਟਹਿਕਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।

"ਐਨੀ ਸਵੇਰੇ? ਕੀ ਹੈ?"

"ਕੂਚ!"

ਮੈਂ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਜ਼ਰ ਦੁੜਾਈ। ਹਰ ਕੋਈ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਾਹਰ ਸੀ ਕਿ ਕੁਚ ਦੇ ਹੁਕਮ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਸਨ।

"ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ।"

ਹਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਜਾਣਦਾ ਗਿਆ।

"ਲੱਚੱਕਾ।"

"ਬਸੰਤੀ!"

"ਕੰਨੰਨਾ !"

ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਚੱਲਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਕਾਵਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਹ ਗਰਮਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ। ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਬੂਟ ਕੱਸ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਤੱਦ ਤਕ ਚਾਹ ਆਣ ਪਹੁੰਚੀ।

"ਨਵਾਂ ਇਲਾਕਾ, ਨਵੇਂ ਲੋਕ," ਚਾਹ ਪੀਂਦਿਆਂ ਚੰਦਨ ਨੇ ਕਿਹਾ। "ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇਹੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਚੱਲਦੇ ਰਹੋ, ਚੱਲਦੇ ਰਹੋ, ਚੱਲਦੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਜੰਗ ਹੈ! ਲੰਬੀ, ਲਮਕਵੀਂ ਜੰਗ !"

ਚੰਦਨ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਜਣੇ ਮੁਸਕਰਾ ਪਏ।

"ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਈਸ਼ਵਰ ਭਾਈ! ਹਮ ਹੈਂ ਨਾ ਆਪ ਕੇ ਸਾਥ!" ਕੰਨੇਨਾ ਦੀ ਬੰਦੂਕ ਉਸਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਟੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿੱਟ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਤਾਰੀ।

"ਦੂਰ ਜਾਣਾ ਹੈ ਕਿਤੇ?" ਮੈਂ ਕਨੂੰਨਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

"ਬੱਸ, ਦੋ ਘੰਟੇ। ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਸਫ਼ਰ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇਗਾ। ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ। ਹੇ ਨਾ, ਬਸੰਤੀ!" ਕੰਨੰਨਾ ਮੈਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਬਸੰਤੀ ਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਲੈਣ ਲਈ ਮੁੜਿਆ।

“ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।" ਬਸੰਤੀ ਨੇ ਕੰਨਨਾ ਦਾ ਤਕੀਆ ਕਲਾਮ ਦੁਹਰਾਇਆ ਤੇ ਹੱਸ ਪਈ। ਬਸੰਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਨਵੀਂ ਲੜਾਕੂ ਕੁੜੀ ਹੈ, ਬਹਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਖਿੜਦੀ ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਮ ਤੋਂ ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜੰਮਪਲ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਹ ਖ਼ਾਲਸ ਦਰਲਾ ਗੋਂਡ ਕੁੜੀ ਹੈ। ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਡੀਲ-ਡੋਲ, ਮੋਟੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਚੌੜੇ ਮੱਥੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ, ਡਲ੍ਹਕਦੀ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਛਣ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਪਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਫ਼ੌਜੀ ਵਰਦੀ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਗੁਰੀਲਾ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ ਸਗੋਂ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਕੰਦ-ਮੂਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੜਕੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਚਾਹ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਚੰਦਨ ਨੇ ਸੀਟੀ ਵਜਾਈ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲਾਈਨ- ਅੱਪ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਯਾਨਿ, ਸਾਡੀ ਰਵਾਨਗੀ ਇਸੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਹੈ।