ਘੁੰਮਣ :ਇਹ ਚੰਦਰਬੰਸੀ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਰਾਜਾ ਮਲਕੀਰ ਸੀ। ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਲੀਪ ਦੀ ਬੰਸ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਇਸ ਸੱਸ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸੈਨਪਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਾਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਘੁੰਮਣ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਸੈਨਪਾਲ ਰਾਜ ਦੇ 22 ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਕਈ ਰਾਈਆ ਸਨ। 20 ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਨਵੇਂ 20 ਜੱਟ ਗੋਤ ਘੁੰਮਣ ਔਜਾਲੇ ਤੰਤਲੇ ਆਦਿ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਘੁੰਮਣ ਆਪਣਾ ਇਲਾਕਾ ਮੁਕਿਆਲਾ ਛੱਡ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਮੂ ਤੇ ਦੁਆਨੀ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਮਾਰੇ ਤੇ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਮਾਓ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਘੁੰਮਣ ਸਿਆਲਕੋਟ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਤੱਕ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।

ਮਾਝੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਘੁੰਮਣ ਸਿਆਲਕੋਟ, ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ ਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਤੱਕ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।

ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੁੰਮਣਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਸਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਆਪਣੇ ਸਿੱਧ ਦੁਲਚੀ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੰਗਰੂਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਆਪਣੇ ਸਿੰਧ ਦਾਦੂ (ਕਾਲਾ) ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਮਾਧ ਹੈ। ਹੋਰ ਜੱਟਾਂ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਣ ਵੀ ਵਿਆਹ ਸਾਦੀ ਸਮੇਂ ਜੰਡੀ ਵਢਣ ਤੇ ਬੱਕਰੇ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਾਹ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਬਣਾਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਾਝੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਮਸੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਜੱਟ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਰਾਦਰੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਘੁੰਮਣਾ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ।

ਸੰਤ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਘੁੰਮਣ ਜੱਟ ਸੈਲੀਆ ਬੰਸ ਵਿਚੋਂ ਹਨ। ਇਹ ਗੜ੍ਹ ਮੁਕਤੇਸਵਰ ਤੇ ਗੜ੍ਹ ਕੇਸਰ ਤੋਂ ਸੁਨਾਮ, ਛੋਡਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਏ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ। ਘੁੰਮਣ ਜੱਟ ਸਿੱਜੂਆ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਬਰਾਦਰੀ ਵਿਚੋਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਜੱਟ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਾਦ ਹਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਜਾਂ ਘੁਮਾਣ ਨਾਮ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਿੜਬਾ ਦੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਘੁਮਾਣ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬੈਰਸੀਆਣਾ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਬਾਬਾ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਦੀ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਰ ਤਲੀ ਤੇ ਰੱਖਕੇ ਦਿਸਾ ਤੱਕ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਰਹੇ। ਦਿਸ਼ਾ ਵੀ ਘੁਮਾਣਾ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।

ਇੱਕ ਘੁੰਮਣ ਪਿੰਡ ਦੋਰਾਹੇ ਦੇ ਪਾਸ ਲੁਧਿਆਣੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਕ ਘੁੰਮਣ ਪਿੰਡ ਜਿਲ੍ਹਾ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੁਆਬੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਕ ਘੁੰਮਣ ਕਲਾਂ ਪਿੰਡ ਬਠਿੰਡੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ। ਮਾਨਸਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੁੰਮਣ ਕਲਾਂ ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਖੁਰਦ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਾਕੂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੂਲਰ ਵਿੱਚ ਦੀ ਘੁੰਮਣ ਗੋਤ ਦੇ ਕਾਣੇ ਘਰ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੁੰਮਣ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ। ਦੁਆਬੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਗੋਤ ਦੇ ਲੋਕ ਪੇਟ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੁਆਬੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਮਾਏ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਕਲਾਂ ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਖੁਰਦ ਦੇ ਪਿੰਡ ਘੁੰਮਣ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਅਜਨਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੁੰਮਣ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਹਨ।

14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ 1332 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਘੁੰਮਣ ਜੱਟ ਸਖ਼ਤ ਔੜ ਲਗਣ ਕਾਰਨ ਦੁਆਬੇ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਛੱਡ ਕੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਨਾਮ ਦੇਵ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਪਾਸ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਸੰਤ ਨਾਮਦੇਵ ਦੇ ਅਸੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਉਥੇ ਹਰਿਆਵਲ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਛਪਤੀ ਦੇਖ ਕੇ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਘੁੰਮਣ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ। ਸੰਤ ਨਾਮਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ 1270 ਈਸਵੀ ਤੇ ਮੌਤ 1350 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਸੰਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ 18 ਸਾਲ ਨਵੇਂ ਆਬਾਦ ਹੋਏ ਘੁੰਮਣ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਸਨ। ਘੁੰਮਣ ਰੀਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜੱਟ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਜਲੰਧਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਸਿਆਲਕੋਟ, ਲਾਹੌਰ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਸਨ। ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਘੁੰਮਣ ਜੱਟ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਮਾਲਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਘੁੰਮਣ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਪਟਿਆਲਾ, ਮਾਨਸਾ, ਬਠਿੰਡਾ ਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਮਿਹਨਤੀ ਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਹਨ। ਜਨਰਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਪਿੰਡ ਉਗੋਕੇ ਦਾ ਘੁੰਮਣ ਜੱਟ ਸੀ। ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣਾ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪਿੰਡ ਸਨ। 188। ਈਸਵੀ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 31427 ਸੀ। ਦੁਆਬੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਘੁੰਮਣ ਸ਼ਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਾਚੇ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਕੇ ਕੇਵਲ 28 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਹਨ। ਘੁੰਮਣ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਆਏ ਸਨ। ਘੁੰਮਣ ਸਿਆਣੇ ਤੇ ਸੰਜਮੀ ਜੱਟ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਉੱਖਾ ਗੋਤ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਲਿਆਸ ਘੁੰਮਣ ਤੇ ਤਰਲੋਕ ਮਨਸੂਰ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਘੁੰਮਣ ਜੱਟ ਹਨ।

ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 6

ਚੀਮਾ :ਇਹ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗੋਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਚੀਮਾ ਜੱਟ ਚੌਹਾਨ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ। ਸਹਾਬਦੀਨ ਗੌਰੀ ਨੇ ਜਦ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ 1193 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਐਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਬਠਿੰਡੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਤ ਤੇ ਫਿਰ ਹੌਲੀ