ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖਹਿਰਾ ਨਾਮ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਬੰਦੇ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਖਹਿਰੇ ਜੱਟਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਾਝੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕੁਝ ਖਹਿਰੇ ਜੱਟ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਦੁਆਬੇ ਵਿੱਚ ਖਹਿਰੇ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਹੀ ਹੈ। ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਕਪੂਰਥਲੇ ਦੇ ਭੁਲੱਥ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੁਝ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖਹਿਰੇ ਆਬਾਦ ਹਨ।

ਖਹਿਰੇ ਗੋਤ ਦਾ ਮੋਢੀ ਖਹਿਰਾ ਇੱਕ ਧਾੜਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਝੇ ਦੇ ਖੱਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਜੱਟ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਜੱਟ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਰਲਮਿਲ ਗਿਆ।

ਖਹਿਰਿਆਂ ਦੇ ਦੋ ਜਠੇਰੇ ਰਾਜਪਾਲ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੋਤਾ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਸਨ। ਜੋ ਖੱਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਗਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਖਹਿਰੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਇਸ ਸਿੱਧ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਮੱਠ ਖੱਡੂਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਉਹ ਪੰਜੀਰੀ ਆਦਿ ਦਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਵੀਂ ਸੂਈ ਮੱਝ ਜਾਂ ਗਊ ਦਾ ਦੁੱਧ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੱਠ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸਾਖ ਮਘਰ ਤੇ ਜੇਠ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੁਝ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਸਿੱਧ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਧ ਖੱਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਧਾੜਵੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਥੇ ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਲੜਦਾ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਥੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮਾਧ ਹੈ। ਖਹਿਰਿਆਂ ਨੇ ਕੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਕਰਕੇ ਅੰਤ ਖੰਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਖਹਿਰੇ ਮਹਾਨ ਖਾੜਕੂ ਸਨ। ਬਹੁਤੇ ਖਹਿਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਾਦੋ ਬੰਸੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣਾ ਪਿਛੋਕੜ ਜਮਨਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਮੱਥਰਾ ਨਗਰੀ ਦਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤਖਾਣਬੱਧ ਤੇ ਗਿੱਦੜਵਿੰਡੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਮਲੀਆਂ, ਕੰਗਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਆਬਾਦ ਹੋਏ। ਬਹੁਤੇ ਖਹਿਰੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਬਾਦ ਹੋਏ। ਸਾਂਦਲਬਾਰ ਵਿੱਚ ਖਹਿਰਿਆਂ ਵਾਲ ਪਿੰਡ ਖਹਿਰੇ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੀ। ਮੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਕਾਬੀਰ ਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਖਹਿਰੇ ਜੱਟ ਆਬਾਦ ਸਨ।

ਖਹਿਰੇ ਗੋਤ ਦੇ ਲੋਕ ਪਰਜਾਪਤ ਆਦਿ ਦਲਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਨ। ਖਹਿਰੇ ਸਿੱਖ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਖਹਿਰਾ, ਗਿੱਲ, ਮਾਨ, ਵਿਰਕ, ਸੰਧੂ ਆਦਿ ਗੋਤਾਂ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜੱਟ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ, ਪਿੰਡੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਨ। ਖਹਿਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬੁਜ ਦੀ ਬੰਸ ਵਿਚੋਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਕਾਲੀ ਲੀਡਰ ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਗੋਤ ਦਾ ਜੱਟ ਸੀ। ਖਹਿਰਿਆਂ ਦਾ ਕੁਰਸੀਨਾਮਾ ਵੀ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਠੀਕ?ਠੀਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖਹਿਰੇ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਖਹਿਰੇ ਜੱਟ ਹੁਣ ਪੁਰਾਣੇ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ਼ ਛੱਡ ਰਹੇ ਹਨ ਖਹਿਰੇ ਜੱਟ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਖਹਿਰਾ ਉੱਘਾ ਤੇ ਛੋਟਾ ਗੋਤ ਹੈ। ਖੈਰੇ ਹਿੰਦੂ ਜਾਟ ਆਗਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਗੋਤ ਦਾ ਮੋਢੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬੰਸੀ ਖੈਰ ਸੀ। ਖਹਿਰਾ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੋਤ ਹੈ।

ਖੋਸੇ : ਇਹ ਤੰਵਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖ ਹੈ। ਚੌਹਾਨਾਂ ਨੇ ਤੰਵਰਾਂ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਰਾਜ ਖੋਹ ਲਿਆ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਡਾਕਟਰ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਜਿਲਦ ਤੀਜੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ "ਸੰਬਰ ਜਾਂ ਅਜਮੇਰ ਦੇ ਚੌਹਾਨਾਂ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤੁਮਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ, 1164 ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਚੌਹਾਨਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਸੀ।" ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤੰਵਰਾਂ ਨੂੰ ਤੂਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੂਰ ਆਪਣਾ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਰਾਜ ਖੁਹਾਕੇ 1164 ਈਸਵੀ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੋਗੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਰਾਜ ਖੁਸਾਉਣ ਤੋਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਸੇ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਗੋਤ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਜਿਸ ਜਗਾਹ ਖੋਸੇ ਠਹਿਰੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਸਾ ਰਣਧੀਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਜਨੇਰ ਤੋਂ ਦੋ ਕੁ ਮੀਲ ਦੂਰ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਹਿਣ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਖੋਸੇ ਗੋਤ ਦੇ ਲੋਕ ਖੋਸਾ ਰਣਧੀਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਛੱਪੜ ਉੱਤੇ ਗੋਤ ਤਾਂ ਤੂਰ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਲ ਖੋਸੇ ਹੀ ਗੋਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। 1911 ਈਸਵੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ 'ਰੱਤੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੋਸੇ ਜਨੇਊ ਪਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਵਰਤਣੋਂ ਪਰਹੇਜ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਖੋਸੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਖੋਸਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ਼ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੋਗੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੋਸਿਆਂ ਦੇ 12 ਪਿੰਡ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੋਢੀ ਪਿੰਡ ਤਾਂ ਖੋਸਾ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਹੀ ਹੈ। ਅਟਾਰੀ ਅਤੇ ਬਲਖੰਡੀ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਖੋਸੇ ਸਿੱਖ ਹਨ। ਖੋਸੇ ਕਲਾਂ ਵੀ ਖੋਸੇ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਖੋਸੇ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਜ਼ੀਰਾ ਵਿੱਚ ਖੋਸਾ ਕੋਟਲਾ, ਮੋਗੇ ਵਿੱਚ ਖੋਸਾ ਪਾਂਡੋ ਤਲਵੰਡੀ ਭਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਲਾਂ ਵਾਲੀ ਆਦਿ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਵੀ ਖੋਸਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਖੋਸੇ ਮੁਕਤਸਰ ਅਤੇ ਸਿਰਸੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੋਸਾ ਪਿੰਡ ਖੋਸੇ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਖੋਸਾ ਪਿੰਡ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਖੋਸੇ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਖੋਸੇ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦਗੰਜ ਸਲ੍ਹੀਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਖੋਸਿਆ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਰਣਧੀਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਛੱਡਣ ਮਗਰੋਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਇੱਲ ਨੇ ਬਚਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵਿਆਹ, ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਸਮੇਂ ਖੁਸ਼ੀ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਇੱਲਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਖੋਸਿਆਂ ਦੀ ਕੁਝ ਰਸਮਾਂ ਆਮ ਜੱਟਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਖੋਸੇ ਗੋਤ ਦਾ ਡੂਮ ਚਰਖੇ ਤੇ ਤੱਕਲੇ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਂਦੜ ਜੋੜੀ ਇਸ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਰਾਦਰੀ ਜੋੜੀ ਦੀ ਅਕਲ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਬਹੁਤੇ ਜੱਟਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਵਾਜ਼ ਛੱਡ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਤ੍ਰਖਾਣਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਵੀ ਖੋਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਗਰੀਬ ਜੱਟ ਤ੍ਰਖਾਣਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਖਾਣ ਬਰਾਦਰੀ ਵਿੱਚ ਰਲਮਿਲ ਗਏ ਹੋਣ। ਤ੍ਰਖਾਣ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਕਾਰਨ ਵੀ ਕਈ ਜੱਟ ਗੋਤ ਤ੍ਰਖਾਣ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਏ। ਗੋਤ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਪਰ ਜਾਤ ਬਦਲ ਗਈ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖੋਸੇ ਗੋਤ ਦੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ। ਕੁਝ ਖੋਸੇ ਆਪਣਾ ਗੋਤ ਤੂਰ