ਦੰਦੀਵਾਲ ਪੈ ਗਈ। ਇਹ ਕੁੱਲ ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਸਨ।

ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੱਗਰ ਦੇ ਨਾਲ?ਨਾਲ ਮਾਨਸਾ ਤੇ ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋੜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਆਬਾਦ ਹੋਏ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜੱਟਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ ਪਾਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੱਟ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਰਲ ਮਿਲ ਗਏ।

ਦੰਦੀਵਾਲ ਗੋਤ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਮਾਨਸਾ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿੰਡ ਭੂੰਦੜ, ਨੰਦਗੜ੍ਹ, ਥਰਾਜ, ਫਤੇਪੁਰ, ਦਿਆਲਪੁਰਾ, ਬਰਨਾਲਾ, ਫਤਾ ਬਾਲੂ ਤੇ ਰਾਈਆਂ ਆਦਿ ਹਨ। ਦੰਦੀਵਾਲਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪਿੰਡ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਦੇਸੂ ਪਾਸ ਬੇਲੂ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧ ਦੀ ਸਮਾਧ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਸ ਸਮਾਧ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਗੁੜ ਆਦਿ ਦਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਕਿਸੇ ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਬਹੁਤੇ ਦੰਦੀਵਾਲ ਆਪਣਾ ਗੋਤ ਚੌਹਾਨ ਹੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਰੇਟਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੰਦੀਵਾਲ ਜੱਟ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ। ਇਹ ਚੌਹਾਨਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਤੇ ਉੱਘਾ ਗੋਤ ਹੈ। ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਨਿਹਾਲਗੜ੍ਹ ਤੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਬਿਸ਼ਨੰਦੀ ਇਸ ਗੋਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀਆਂ, ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਦਾਨੇਵਾਲਾ, ਚੱਕ ਬੀੜ ਸਰਕਾਰ ਆਦਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੰਦੀਵਾਲ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਕਾਫ਼ੀ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸਿਰਸਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੰਦੀਵਾਲ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਦੰਦੀਵਾਲ ਜੱਟ ਦਰਮਿਆਨੇ ਜ਼ਿੰਮੀਦਾਰ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਕਿਰਸੀ ਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਭੇਤ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ। ਬਹੁਤ ਸਿਆਣੇ ਤੇ ਸੰਜਮੀ ਜੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਕਾਲੀ ਲੀਡਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੂੰਦੜ ਦੰਦੀਵਾਲ ਜੱਟ ਹੈ। ਸਰਦਾਰ ਨੇਤਾ ਸਿੰਘ ਦੰਦੀਵਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਰ ਇੱਬਟਸਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ 1881 ਈਸਵੀਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਹਰ ਜਾਤੀ ਦਾ ਗੋਤ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੌਹਾਨ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 30659 ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਦੰਦੀਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਚੌਹਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਿਣਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੌਹਾਨ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚੌਹਾਨ ਜੱਟਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੌਹਾਨ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 163926 ਸੀ। ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੌਹਾਨ ਰਾਜਪੂਤ ਬਹੁਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸਨ। ਕੁਝ ਮੁਸਲਮਾਨ ਚੌਹਾਨ ਰਾਜਪੂਤ ਵੀ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚੌਹਾਨ ਰਾਜਪੂਤ ਸਿੱਖ ਵੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚੌਹਾਨ ਜੱਟ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸਿੱਖ ਹਨ। ਦਲਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੌਹਾਨ ਬਹੁਤ ਹਨ। ਚੌਹਾਨ ਵੱਡਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੰਦੀਵਾਲ ਗੋਤ ਦੇ ਲੋਕ ਕੇਵਲ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਮਿਸਲ ਦੰਦੀਵਾਲ ਚੌਹਾਨਾਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਮਹਾਨ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਦੰਦੀਵਾਲ ਕਬੀਲੇ ਪਾਸ 169 ਪਿੰਡ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਆਬਾਦ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਘੱਗਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਚੌਧਰੀ ਹਰਰਾਏ ਦੀ ਬੰਸ ਦਾ ਚੌਧਰੀ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਚੰਦ ਹਿੰਦੂ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਘੱਗਰ ਦੀ ਦੰਦੀ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦੰਦੀਵਾਲ ਚੌਹਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਪਾਸ 84 ਪਿੰਡ ਸਨ। ਇਸਦਾ ਭਰਾ ਮਾਨਕ ਚੰਦ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਪਾਸ 85 ਪਿੰਡ ਸਨ ਦੰਦੀਵਾਲ ਚੌਹਾਨ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਚੌਹਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰੰਘੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫੱਤਾ ਚੌਹਾਨ ਮਹਾਂ ਸੂਰਬੀਰ ਸੀ।

ਦਿਉ : ਇਹ ਸੂਰਜਬੰਸੀ ਰਾਜੇ ਜੱਗਦੇਉ ਪੱਵਾਰ ਦੀ ਬੰਸ ਵਿਚੋਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਮਹਾਜ਼ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਦਿਉ. ਦੇਵਲ, ਔਲਖ, ਸੋਹਲ ਤੇ ਕੌਮ ਸਨ। ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਦਿਉ ਆਪਣੇ ਵਡੇਰੇ ਸਨਕਤਰਾ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਦਿਉ, ਸੇਖੋਂ ਜੱਟਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਨ ਜੱਟਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਦਿਉ ਗੋਤ ਦਾ ਮੋਢੀ ਦਿਉ ਸੀ। ਇਹ ਧਾਰਾ ਨਾਗਰੀ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਢ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੀ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਜੱਗਦੇਉ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਵੀ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਜਰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੇ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਦਿਉ ਗੋਤ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਦਿਉ ਗੋਤ ਦੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਪਾਤੜਾਂ ਪਾਸ ਦਿਉਗੜ ਪਿੰਡ ਦੇਉ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਾਜਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਉ ਜਾਂ ਦੇਵ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਉੱਠਕੇ ਕੁਝ ਦਿਉ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਮਾਝੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਆਬਾਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਤਰਨਤਾਰਨ ਤੋਂ ਨੌ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਦਿਉ ਪਿੰਡ ਨਿਰੋਲ ਦੇਊਆਂ ਦਾ ਹੈ। ਮਾਝੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਦਿਉ ਜੱਟ ਸਿਆਲਕੋਟ ਤੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਸਾਂਦਲਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਉ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਵਸਦੇ ਸਨ। ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਉ ਜੱਟ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਮਹਿਮਨ ਦੇਉ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਸੀ। ਦੇਉ ਜੱਟ ਪਿੰਡ ਦੇ ਛੱਪੜ ਤੇ ਜਾਕੇ ਆਪਣੇ ਜਠੇਰੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਕਰੇ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਪੰਡਿਤ ਤੋਂ ਵਿਆਹ ਤੇ ਅਣਵਿਆਹੇ ਵਿੱਚ ਅੱਡੇ?ਅੱਡ ਰੋਟੀਆਂ ਵੰਡਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਵਾਜ ਹੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਿਉ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਹੈ। 1881 ਈਸਵੀਂ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇਉ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 9284 ਸੀ। ਖੰਨੇ ਲਾਗੇ ਇੱਕ ਸਲੋਦੀ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਏਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਦਿਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਸੱਤੀਆਂ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਏਥੇ ਦੋਉ ਤੇ ਜੱਗਦੇਉ ਗੋਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਦੂਰੋਂ ਦੂਰੋਂ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਾਉ ਜਾਂ ਦਿਉ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਦਿਉ ਦਲਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਿਉ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਸੂਝਵਾਨ ਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਹਨ। ਕੁਝ ਦਿਉ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ ਤ੍ਰਖਾਣ ਹਨ। ਦੁਸਾਂਝ : ਇਹ ਸਰੋਹਾ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਸਰੋਈ ਨਗਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ