ਕਿਸਾਨ ਉਂਜ ਹੀ ਹਾਕਲਬਾਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਕਮਾਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੇ ਮੰਡੀ ਦੀਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥੀ ਖੋਹ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਸਾਊ ਬੰਦੋ ਦਾ ਬਾਦਲ ਜਾਣਾ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ।
"ਸੇਠਾ ਕੀ ਭਾਅ-ਭੱਤਾ ਏ ਦਾਣਾ ਖੰਡ ਦਾ ?" ਕਾਮਰੇਡ ਨੇ ਖੰਡ ਦੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਜਾਚਦਿਆਂ ਬਾਣੀਏ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ। "
ਮਖਾਂ ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਪਸੰਦ ਕਰੋ. ਭਾਅ ਦਾ ਕੀ ਏ ।" ਬਾਣੀਏ ਨੇ ਮੁਰ। ਰਸਦੀ ਵੇਖਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁੰਦਿਆਂ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਉਨ ਕੇ ਵਲਿਆ।
“ਮੋਟਾਂ ਦਾਣਾ, ਖਰਾ ?" ,
“ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਲੈਣੀ ਏਂ ?" ਬਾਣੀਆਂ ਪੌਂਡ ਸਾਮੀਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਟੋਹੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ।
''ਜੇ ਬਣ ਕੇ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਬੇਰੀ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ।"
"ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਚਾਰ ਸੋ ਦਸ ਲਾ ਲਵਾਂਗੇ ।" ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੇ ਹੇਜ ਅਤੇ ਅਪਣੱਤ ਜਤਾਉਂ- ਦਿਆਂ ਮੁੱਲ ਦਸਿਆ।
"ਹੈਂ, ਚਾਰ ਸੋ ਦਸ !" ਕਾਮਰੇਡ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿਚ ਚੱਕਰ ਆ ਗਿਆ। "ਦੁਣਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤੇ । ਸੇਠਾ; ਤੂੰ ਚਾਰ ਸੋ ਵੀਹ ਨਾ ਆਖੇ ?" ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮਾਰਦਿਆਂ ਵੱਖ ਬਾਣੀਆਂ ਹੋਰ ਤਿੱਖਾ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ :
"ਮਖਾ ਸਰਦਾਰ ਦਾਣਾ ਬੇਰਾਂ ਵਰਗਾ ਵੇਖ । ਸਾਰੀ ਮੰਡੀ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਨਾ ਆਖੀਂ ।" ਉਹਦੇ ਕੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਰੀਆਂ ਨੱਤੀਆਂ ਲੈਲਾਂ ਤੋੜਨ ਤੇ ਆਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ । "ਦਾਣਾ ਤੇਰਾ ਪਸੰਦ ਐ, ਠੀਕ ਠੀਕ ਲਾ ਲੈ ।"
“ਭਾਅ ਘਟ ਵਧ ਨਾ ਆਖੋ । ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਵੇ ਵਜੋਂ ਦੇ ਰਹੇ ਆ । ਹੋਰ ਸਾਰਿਓਂ ਪੰਦਰਾਂ ਵੀਹ ਤੇ ਮਿਲੇਗੀ ।" ਜਦ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਵੰਨਗੀ ਖੰਡ ਦੇ ਢੇਰ ਉਤੇ ਸੁੱਟ ਕੇ ਅਗਾਂਹ ਜਾਣ ਲੱਗਾ. ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹੋਂ ਫੜ ਲਿਆ। "ਮਖਾ ਸਰਦਾਰ ਤੂੰ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸੁਣ, ਆਪਣਾ ਦੌਲਤ- ਖ਼ਾਨਾ ?" ਗਾਹਕ ਹੱਥੋਂ ਖਿਸਕਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਬਾਣੀਏ ਦੀ ਜਾਨ ਟੁੱਟਣ ਲਗ ਪਈ ਤੇ ਉਸ ਭਾਈ- ਚਾਰਕ ਭਲੇਸੀਆਂ ਦੇ ਦਾਅ ਵਰਤਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ।
"ਦੋਲਤਖ਼ਾਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜਾਂ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ, ਸਾਡੇ ਤਾਂ ਗਰੀਬਖਾਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ।" ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੈਰ ਮਲਦਿਆਂ ਮਲਦਿਆਂ ਆਖਿਆ। "ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ ਦੀਨੇ ਵਾਲਾ ਏ ।"
''ਲਓ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਗੁਆਂਢੀ ਓ। ਸਾਡਾ ਉੱਚੀ ਭੈਣੀ, ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਮੁਖਬੰਨ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀ । ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ ਨਾ, ਖੰਡ ਜਿਸ ਭਾਅ ਮਰਜ਼ੀ ਲੈ ਲਓ। ਮੁਖਾ ਇਹ ਸਾਡੀ ਹੱਤਕ ਐ, ਸਾਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੁਕਾਨੋਂ ਸੌਦਾ ਖਰੀਦੋ।" ਸੇਠ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਲੱਲ੍ਹੇ ਮਾਰ ਕੇ ਤਿੱਖੇ ਕਾਮਰੇਡ ਨੂੰ ਵੀ ਟਿਕਾਅ ਲਿਆ । "ਮੁਖਬੰਨ ਕੇ ਸਾਰਾ ਸੱਦਾ ਏਥੋਂ ਜਾਂਦਾ ਏ ।"
"ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਐ ਸੇਠਾ !'' ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਢੋਲਾ ਪੈ ਗਿਆ।
"ਆਪਣੇ ਕਾਕੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਏ ?"
"ਨਹੀਂ ਬੀਬੀ ਦਾ ।"
"ਮੁਖਾਂ ਧੀਆਂ ਧਿਆਣੀਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਤਾਂ ਲੱਥਾ ਦੀ ਚੰਗਾ ਏ । ਸਮੇਂ ਮਾੜੀ ਆ ਗਈ ਏ ।"
