"ਪੁੱਤਰਾ ! ਇਹ ਕੰਡੀ ਦਾ ਖਾੜਾ ਨਹੀਂ, ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਭੱਜ ਆਏਂਗਾ ।

''ਤੇਰੀ ਬੱਦਲਵਾਈ ਵੀ ਹੁਣ ਵੇਖੀ ਜਾਣੀ ਏਂ ।" ਭੋਲੇ ਨੇ ਖਿਝ ਕੇ ਤਾਹਨਾ ਮਾਰਿਆ।

"ਬੱਦਲਵਾਈ ! ਬਾਈ ਨੂੰ ਆਹਨਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਸਾਡਾ ਵੱਡਾ ਵਡੇਰਾ ਤੇ ਬਾਸ਼ਕ ਨਾਗ ਦੀ ਸਾਨੂੰ ਥਾਪਨਾ, ਤੂੰ ਜੱਟਾ ਹੱਥ ਵੇਖੀਂ ਤੇਰੇ ਦੇ ।" ਉਸ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਹਿੱਕ ਨੂੰ ਠਕੋਰਿਆ । "ਸਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਜੱਟ ਕਾਣੀ ਕੌਡੀ ਦਾ ਨਹੀਂ । ਅਸੀਂ ਹੋਈਏ ਨਾ ਤਾਂ ਗੁਰੂਕਿਆ ਦਾ ਸਿਰ ਦਿੱਲੀਉਂ ਲਿਆਈਏ ਨਾ । ਓਦੋਂ ਚੁਗਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਚਿੜੀ ਪਰ ਨਹੀਂ ਝੜਦੀ ਸੀ ।"

ਸਤਿਨਾਮ ਨੇ ਤਾਅ ਵਿਚ ਆਏ ਜੁਆਲੇ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਮਾਰ ਲਈ। ਉਹ ਅੰਬ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠੇ ਭੂਪੀ ਨੂੰ ਉਡੀਕ ਰਹੇ ਸਨ । ਭੂਪੀ ਚਮਾਰਾਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਸੀ । ਦੋ ਸਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਜੁਆਲੇ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਇਕ ਰੱਜੇ ਜੱਟ ਦੇ ਸੀਹ ਕਮਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਜੁਆਲ ਦੀ ਭੂਪੀ ਨਾਲ ਸੰਘਣੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ । ਮੇਲੇ ਮਸਾਵੇ ਉਹ ਪੀ ਵੀ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਜੁਆਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਿੱਕ ਦਾ ਵਾਲ ਸਮਝ ਕੇ ਹੀ ਜਮਾਦਰ ਬਾਰੇ ਤੱਤ ਲੈਣ ਭੇਜਿਆ ਸੀ । ਉਹ ਮਹੜੀ ਦੇ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਫਰਲਾਂਗ ਦੀ ਵਿੱਧ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਨ੍ਹ ਪੁਰਾਣਾ ਭੱਠਾ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਚਾੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ । ਸੜਕ ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਉਸ ਉਜਾੜ ਵਲ ਘੱਟ ਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ।

'ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਰੂਪੀ ਦਿਨ ਛਿਪਦੇ ਕਰਦੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁੜ ਪਵੇ ।" ਜੁਆਲੇ ਨੇ ਅਕੇਵਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ । ਸੂਰਜ ਟਾਹਲੀਆ ਦੀ ਓਟ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ । "ਅੰਨ੍ਹੇਰਾ ਪਏ ਤੋਂ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਦੀ ਕਿਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂਗੇ ।” ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਚਵੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਫਿਰ ਉਹ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਮੁਸਕਾ ਪਿਆ। "ਕਿਉਂ ਭੇਲਿਆ ! ਭਰਜਾਈਆਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ?''

"ਯਾਦ ਤੈਨੂੰ ਬਲਬੀਰ ਆਉਂਦੀ ਏ, ਚੁਣੇ ਸਾਡੇ ਜਤੀਆਂ ਸਰੀਆ ਸਿਰ ਭੰਨਦਾ ਏਂ ।" ਭੁੱਲੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਮੁੜ ਮਿਆਣ ਵਿਚ ਧੱਕਦਿਆਂ ਜੁਆਲੇ ਨੂੰ ਚਿੜਾਇਆ।

" ਜੱਟਾ ਤੈਨੂੰ ਵਰਦੀ ਐ।" ਜੁਆਲਾ ਬੇੜੀ ਬੱਪ ਮੰਨ ਗਿਆ ।

"ਜਾਪਦਾ ਏ ਭਰਜਾਈਆਂ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਚੰਡਿਆ ਦੇ । ਸਤਿਨਾਮ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਵਾਈ ਧਾਈ ਸੁਣਾ ?"

"ਨਾ ਚੇਤ ਲਗੇ, ਨਾ ਕੁੱਤਾ ਭੌਂਕੇ ।" ਸਤਿਨਾਮ ਨੇ ਚੁਟਕੀ ਮਾਰਦਿਆਂ ਭੇਣ ਉਤੋਂ ਵੱਢ  

ਕਿਉਂ ਬੜਾ ਈ ਏਂ ? ਮੰਗਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ? ਵਾਹ ਮੇਰੇਆਰ । ਮਾ ਪਿਓ, ਭੈਣ ਸਭ ਸੁਖ ਸਾਂਦ ਦੀ ਅੰ?" ਸਤਿਨਾਮ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਦਸਣਾ ਮੁਨਾਸਿਬ ਨਾ ਸਮਝਿਆ।

"ਲੈ ਤੇਰਾ ਰੂਪੀ ਤਾ ਆ ਗਿਆ। ਭੋਲੇ ਤੋਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਕਹਿ ਹੋ ਗਿਆ।

ਜੁਆਲਾ ਇਕਦਮ ਉਨ ਕੇ ਖਲੋ ਗਿਆ । ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਤੇਜ਼ ਤੇਜ਼ ਧੜਕਨ ਲਗਾ । ਚਾਦਰੇ ਦੀ ਡੱਬ ਵਿਚੋਂ ਪਸਤੌਲ ਕੱਢ ਕੇ ਉਸ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਕਰ ਲਿਆ। ਰਾਤੀ ਕਾਲੀ ਕਿੱਕਰ ਤੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਛਾਦਿਰ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੱਹ ਲਿਆ ਸੀ । ਮਜ਼ਬੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਤਿਨਾਮ ਕੋਲ 2 ਗੱਲੀ ਦਾ ਫੈਸਲੇ ਸਕਾਟ ਹੈ।  

ਕਿਊ' ਮੇਰੇਆਰ, ਮੌਲਦਾ ਏਂ ਕੁੰਡੇ ।"

"ਐਨ. ਸਾਈ ਨੂੰ ਆਹਨਾਂ, ਐਸ ਵੱਲੋ ਚੱਕੀ ਦੇ ਥੜ੍ਹੇ ਉਤੇ ਮੂੜਾ ਮੱਲੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾ