ਭਾਵ ਸਾਡੀ ਗੱਲਬਾਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਸੀ....ਅਸੀਂ ਹੋਈਆਂ ਅਸਲ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਤ ਅਤੇ ਪਰਸੰਗ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਦੇ ਸਵਾਲ ਬਹੁਤ ਵਿਚਾਰ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਤਰਕ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੁਝ ਸਰਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਪੜ੍ਹ ਅਤੇ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਸੀ।
(ਹੁਗਲ ੧੮੪੫: ੨੫੫)
ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਜਿਸ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ੨੬੫ ਸੈਨਿਕ ਹੋਣਗੇ, ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਮਲੇ ਪਹੁੰਚਣ ਸੰਬੰਧੀ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਦੇ ਇਜੰਟ ਕੈਪਟਨ ਵੇਡ ਨੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਫ਼ਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼-ਉਦ-ਦੀਨ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਮੂਲ ਖਰੜਾ (ਪਰੋਟੋਕੋਲ) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਾਊਂ ਲੁਧਿਆਣੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕੈਪਟਨ ਵੇਡ ਕੋਲ ਫਿਲੌਰ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਆਖਿਆ।
ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੰਤਵ
੧. ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਸ਼ਨ ਜਿਹੜਾ ੧੮੩੧ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਸੀ ਬਰਤਨੀਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਕਿਉਂਕਿ ੧੮੩੦ ਦੇ ਏੜ ਗੇੜ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦੀ ਇਜ਼ਾਰੇਦਾਰੀ ਬਹੁਤ ਘਟ ਗਈ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ, ਕਾਬਲ, ਬੁਖਾਰਾ ਆਦਿ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਕੱਪੜਾ, ਲੋਹਾ, ਤਾਂਬਾ ਆਦਿ ਬਹੁਤੀਆਂ ਰੂਸ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਵਿਕਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਹੜੇ ਸਿੱਕੇ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਭੇਂਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਉਹ ਵੀ ਰੂਸ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।
੨. ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ। ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਮਿਸਟਰ ਐਲਨਬਰਗ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿਤਨਾ ਚਿਰ ਤੁਸੀਂ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਕਾਬਲ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਆਪਣਾ ਵਪਾਰ ਵਧ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
