ਫ਼ੌਜੀ ਪ੍ਰਬੰਧ

ਬਾਹਰੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਅਤੇ ਹਮਲਾਆਵਰਾਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਮਰੌਦ (ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ) ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਇੱਕ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ੧੭ ਅਕਤੂਬਰ ੧੮੩੬ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੱਡਾ ਫ਼ੌਜੀ ਇਕੱਠ ਕਰ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਾ ਕੇ ਜਮਰੌਦ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਵਾਇਆ ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਥੇਹ ਤੇ ਇੱਕ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਮਰੌਦ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਲਾਗੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਪਸ਼ਤੋ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਰੌਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਞ ਜੰਮ+ਰੌਦ ਤੋਂ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਂ ਜਮਰੌਦ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਦਰਾ ਖੈਬਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਦੂਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਖੂਹ ਵੀ ਖੁਦਵਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਅਤੇ ਜਮਰੌਦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਬੁਰਜ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਵੀ ਬਣਵਾਇਆ। ਹੋਤੀ ਮਰਦਾਨ ਜੀ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ੧੯੩੭ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਥਾਣਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਤੋਪਖਾਨਾ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦਾ ਜੰਗੀ ਜਖੀਰਾ ਰਖਵਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੇ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਝੂਲ਼ਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕ ਮੁਗਲ ਭਾਵੇਂ ਕਚੀਚੀਆਂ ਵੱਟਦੇ ਸਨ ਪਰ ਖਾਲਸੇ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦਹਿਲਦੇ ਸਨ।

ਰਾਜ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਐਸੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਿ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਧੱਕਾ-ਸ਼ਾਹੀ ਨਾ ਕਰੇ, ਜੁਲਮ ਨਾ ਢਾਹ ਸਕੇ, ਦਗਾ-ਫ਼ਰੇਬ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਰਹੇ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅੰਦਰ ਦਰਜ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੁਕਮ ਸੀ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਕਰੇਗਾ ਬਿਨ ਪੁੱਛ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦੇ ਹੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਅਵੱਗਿਆ ਘੱਟ ਹੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਗਲਤੀ ਕਾਰਨ ਪਕੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨੱਕ ਨਾਲ ਲਕੀਰਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਹੋਏ ਜੁਰਮ ਤੋਂ ਸਰਦਾਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਛੁੱਟਣ ਲਈ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਵੀ ਤੱਥ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਕਿ ਗਲਤੀ ਤੋਂ ਬਖਸ਼ਣ