ਹਜੂਰ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਨੇ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਬਚਲ ਨਗਰ ਦੇ ਨਿਹੰਗਾਂ ਨੇ, ਜਿਹੜੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਨਰਬਦਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਫੈਰੀ (ਕਿਸ਼ਤੀ) ਦਾ ਨਾਂ ਨਲੂਆ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੁਖਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ 'ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੇ ਪੰਜ ਤਖਤ' ਵਿੱਚ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਸਰਦਾਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਿੰਘਾਂ ਕੋਲ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਮਰਬੰਦ (ਕਮਰਕਸਾ), ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੀਮਤੀ ਹੀਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ੫੦ ਹਜਾਰ ਰੁਪਏ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਭੇਜੇ ਸਨ। ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਕਾਫ਼ਲਾ ਲੰਘਿਆ ਸੀ ਬਾਰੇ ਮਿਸਟਰ ਵੇਡ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸਮੇਂ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਨੇ ਨਰਬਦਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸ਼ਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਕੇ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਨਲਵਾ ਵੱਜਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਰ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।

ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਗੇਟ (ਕਿਲ੍ਹਾ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਲ੍ਹੇ

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ੧੮੦੫ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬਣਿਆ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਤੋਪਖਾਨਾ, ਦਫ਼ਤਰੀ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਅਮਲਾ ਸੀ। ਤਕਰੀਬਨ ੧੨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਣ ਅਨਾਜ ਵੀ ਲੋੜ ਪੈਣ ਸਮੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸੁਰੰਗ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੋ ਗੇਟ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਗੇਟ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਵੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ੧੯੬੫ ਅਤੇ ੧੯੭੧ ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਸਮੇਂ ਵੀ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮਿਲਟਰੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਛਾਉਣੀ (Base camp) ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ (Government of the pure) ਨੂੰ ੧੯੪੭ ਵਿੱਚ