ਆਫ਼ ਖਾਲਸਾ' ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਕਰੋਏ ਨੇ 'ਦੀ ਆਈਡੀਅਲ ਸਿੱਖ ਸੋਲਜ਼ਰ' ਲਿਖਿਆ ਭਾਵ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਸਿਪਾਹ-ਸਲਾਰ। ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ੧੮੯੩-੯੪ ਦੇ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ 'Ney of the Punjab' ਭਾਵ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਲਿਖਿਆ ਜਦ ਕਿ ਗ੍ਰਿਫਨ ਅਤੇ ਮੈੱਸੀ ਨੇ ੧੯੦੯ ਵਿੱਚ ਚੈਂਪੀਅਨ ਆਫ਼ ਦੀ ਖਾਲਸਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

ਭਾਵੇਂ ਸਰਦਾਰ ਨਲੂਏ ਸੰਬੰਧੀ ਛੋਟੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰ ਹਨ। ਕਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਲਵਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੌਮੀ ਖੇਡ ਦਿਵਸ ੧੪ ਅਕਤੂਬਰ ੨੦੧੧ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ (ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਕੋਚ) ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਸ ਦਿਲ ਦੇ ਦਾਨੇ, ਯਾਰਾਂ ਦੇ ਯਾਰ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਮਹਾਨ ਯਾਦ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਜਰਨੈਲ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਏ ਸੰਬੰਧੀ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਜੰਗ-ਨਾਮੇ

ਵਾਰ ਜਾਂ ਜੰਗ ਨਾਮੇ ਅੰਦਰ ਕਵੀ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਦੀ ਪਰਮ ਸੂਰਬੀਰਤਾ, ਪਰਮ ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਦਨਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਰਾਂ ਜਾਂ ਜੰਗ-ਨਾਮੇ ਬੀਰ-ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਾਹਿਤ ਅੰਦਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਜਾਗਰਤੀ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਰਾਂ ਆਮ ਬੰਦਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਇਲਮ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਰਚ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਧੁਰ ਦਰਗਾਹੀ ਦਾਤ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਰੋਸ਼ਨ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਕਵਿਤਾ ਉਤਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਕਵੀ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਰਬੀਰਤਾ, ਸੱਚ-ਝੂਠ ਦਾ ਨਿਸਤਾਰਾ ਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜੀਵਨ ਸਾਦਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਭੈਅ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਕਾਰਨਾਮੇ, ਜੋ ਵਰਿਆਮਤਾ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਆਦਰਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੱਕ ਦੀ ਬੁਲੰਦੀ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿਖਾਈ ਉਸ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਗੁਣਗਾਨ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੀ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਨੇ ਨਲੂਏ ਦੇ ਬੀਰ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਸੱਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।