"ਮੈਂ ਏਨਾਂ ਮੂਰਖ ਨਹੀਂ! ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ.."

"ਕੀ ਪਿਆ ਕਹੀ ਜਾਨਾ ਏਂ ?" ਸਤਾਂਕਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਕਿਹਾ।

"ਵੇਖ, ਮੈਂ ਏਨਾਂ ਮੂਰਖ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਉਹ ਓਥੇ ਦੇ, ਤੇ ਸਭ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਇਹ ਹੀ ਦੱਸ ਰਹੀਆਂ ਨੇ, ਤਾਂ ਉਹਨੇ ਸਾਡਾ ਖੂਹ ਪਲੀਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਏ..."

ਹੱਫਿਆ ਹੋਇਆ ਗ੍ਹੀਤਜਾ ਤੰਗਲੀ ਢੂੰਡਣ ਲਈ ਹੱਥ ਪੈਰ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ । ਉਹਦੀ ਵਹੁਟੀ ਉਹਦੇ ਮਗਰ-ਮਗਰ ਹੀ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਤੇ ਉਹਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਬੋਝੀ ਹੋਏ। ਦੋ ਬੰਦੇ ਹੋਰ ਮਦਦ ਲਈ ਵੀ ਆ ਗਏ ਸਨ । ਪਿਹਾਈ ਲਈ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਕਾਹਲੀ- ਕਾਹਲੀ ਸੁੱਟ ਪਾਈਆਂ ਤੇ ਉਹਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਦੌੜ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਖੂਹ ਦੀ ਮਣ ਦੇ ਜਾਲੇ ਲੱਗੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੇ ਵਾਲਾ ਵਾਲੇ ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਕਰ ਕੇ ਖੂਹ ਦੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆ ਡੂੰਘਾਣਾ ਨੂੰ ਘੋਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਤੰਗਲੀ ਨਾਲ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਲਾ ਟੋਹ ਰਿਹਾ ਸੀ. ਓਵੇਂ ਹੀ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਇਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਟੋਹਿਆ, ਪਰ ਓਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਉਹ ਐਵੇਂ ਆਪਣਾ ਵਕਤ ਜਾਇਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

ਗ੍ਹੀਤਜਾ ਮੁੜ੍ਹਕੇ-ਮੁੜ੍ਹਕੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਨੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਤਕਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਹਿੱਕ ਉੱਤੇ ਸੂਲੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਇਆ । ਏਸ ਬਿੰਦ ਅੱਜ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਉਹਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕਿੰਨਾ ਨਿੱਖਰਿਆ-ਨਿੱਖਰਿਆ ਦਿਨ ਸੀ - ਲੰਮੀ ਤੇ ਸੁਹਾਣੀ ਪਤਝੜ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ। ਇੱਕ ਬਿੰਦ ਦੀ ਬਿੰਦ ਉਹਨੂੰ ਸੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਪਰ ਫੇਰ ਉਹੀ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਲ, ਜਿਹੜੀ ਖਾਣ ਵੇਲੇ ਕਮਰੇ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਨੁੱਕਰ ਉਹਦੇ ਵੱਲ ਝਾਕਦੀ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਅੰਦਰ ਵੜ ਕੇ ਉਹਦੀ ਬੇਅਰਾਮ ਰੂਹ ਨੂੰ ਚੰਬੜ ਗਈ। ਜੇ ਇਹ ਖਸਮਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣੀ ਉਹਦੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਪਈ ਹੋਏਗੀ। ਉਸ ਕਮਜ਼ਾਤ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚੰਨ ਏਸ ਲਈ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹਦੀ ਭੈਣ ਤੇ ਭਾਈਆ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭੰਡੇ ਜਾਣ। ਵੇਖੋ ਤਾਂ ਸਹੀ, ਜੇ ਇੱਕ ਮੂਰਖ ਆਪਣੀ ਆਈ 'ਤੇ ਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਇਕ ਕਰਤੂਤ ਕਿੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸੂਲੀ 'ਤੇ ਟੰਗ ਦੇਂਦੀ ਏ।

ਜਿਹੜੇ ਦੋ ਜਣੇ ਉੱਥੇ ਨੇੜੇ ਖੜੋਤੇ ਸਨ, ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣ ਦਾ ਹੀਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈ ਰਿਹਾ। ਉਹਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਓਸ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰ ਰਹੇ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਦਿਲ ਹੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕੋਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਖ਼ੀਰ ਉਹ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਵਿਚ ਛੋਡੀ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲੱਗਾ। ਸਤਾਕਾ ਕੁਝ ਅਡਲ ਸੀ ।

"ਤੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਏ ਨਾ ਕਿ ਉਹ ਓਥੇ ਨਹੀਂ?"

"ਵੇਖ ਲਿਆ ਏ ! ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲੱਭਾ ਸ਼ੈਦ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਏ... ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਦਲੀਲ ਪਿਆ ਕਰਦਾ ਸਾਂ - ਅਸੀਂ ਇਹੀ ਕਿਉਂ ਮਿਥ ਲਈਏ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਿਸੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀ ਹੋਣੀ ਏ ?"

"ਇਹੀ ਤੇ ਮੈਂ ਆਪ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, ਗ੍ਹੀਤਜਾ। ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੁੰਝੀ ਕਿ ਉਹ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡਿੱਗੀ ਹੋਣੀ ਏਂ ?"