ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਦਬੇਲ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਣੀ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਸੰਭਵ ਹੈ? ਕੀ ਦਲਿਤ ਇੱਕਲਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?। ਕੀ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਲੁੱਟ ਦੀ ਸਤਾਈ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਇੱਕਲੀ ਮੁਕਤੀ ਸੰਭਵ ਹੈ? ਸਮੁੱਚੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਸੰਵਾਦ ਜਾਂ ਸਾਂਝਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਕਿਧਰੇ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਦਲਵੀਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੱਚੇ ਜਟਿਲ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਕੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ:-

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ

ਫੇਰ ਕੁਝ ਬੱਚੇ

ਮੇਰੇ ਪੇਟੋਂ ਜਨਮ ਮੰਗਦੇ ਨੇ।

ਆਪੇ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਨੇ

ਕਿਸਮਤ ਆਪਣੀ

ਰੰਗ ਢੰਗ ਤੇਵਰ

ਸਿਰਜਣ ਨੂੰ ਫਿਰਦੇ

ਰੱਬ ਆਪਣਾ

ਸੁਨੱਖੀ ਸੂਰਤ

ਤਿੱਖੇ ਨੈਣ ਨਕਬਾਂ ਵਾਲੀ

ਆਰੀਅਨ ਕੁੜੀ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਨੱਕ ਢੱਕਦੀ ਹੈ!

ਬਿਲਕੁਲ ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਵਾਂਗ।

ਸੋਚ ਤਰਲੋ ਮੱਛੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

ਤੂੰ ਜੰਮ ਲੈਣ ਦੇ ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰ

ਸਦਨੇ ਦੇ ਬੋਲ

ਪੱਟ ਲੈਣ ਦੇ ਰਵੀਦਾਸ ਨੂੰ ਅੱਖ

ਫਰੀਦ ਦਾ ਪਿੰਜਰ

ਕਾਵਾਂ ਦੀ ਨੀਅਤ 'ਤੇ

ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ

ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਦੀ ਜਾਤ ਬਾਰੇ

ਜਾਣ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ !!

.................

(ਹਾਸਿਲ, ਪੰਨਾ35)

ਚਿੱੜੀਆਂ ਕਦ ਤੱਕ ਹੋਣਗੀਆਂ

ਬਾਜਾਂ ਦਾ ਖਾਜ

ਖਾਣਗੀਆਂ