5. ਦੁਆਬੀ ਦਾ ਵਿਆਕਰਨ:
ਦੁਆਬੀ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਸੰਰਚਨਾ ਮਲਵਈ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਭੂਤਕਾਲੀ 'ਸੀ' ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਲਵਈ ਵਾਂਗੂ ਸੀਗਾ, ਸੀਗੇ, ਸੀਗੀਆ, ਕਿਆ ਰੂਪ ਬੋਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਵਿੱਖਕਾਲੀ ਕਿਰਿਆ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਮਲਵਈ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਆਮਾਂਗਾ, ਆਮਾਂਗੀ, ਆਮਾਂਗੇ (ਟਕਸਾਲੀ: ਆਵਾਂਗਾ, ਆਵਾਂਗੀ, ਆਵਾਂਗੇ)।
ਦੋਆਬੀ ਦਾ ਕਰਮਣੀਵਾਰ ਤੇ ਭਾਵਵਾਰ ਵਿਚ ਉੱਭਰਵਾਂ ਵਖਰੇਵਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
ਦੁਆਬੀ ਮਲਵਈ ਟਕਸਾਲੀ
(ਕੰਮ) ਕਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰੀਂਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ
ਕੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕੜੀਂਦਾ ਨਹੀਂ ਕੱਟਿਆ. ਜਾਂਦਾ
6. ਕ੍ਰਿਆਵੀ ਸੁਰ-ਸੰਯੋਗ:
ਦੁਆਬੀ ਦੇ ਕ੍ਰਿਆਵੀ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਸ੍ਵਰ-ਸੰਯੋਗ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਹੈ।
ਦੁਆਬੀ ਟਕਸਾਲੀ
ਬਹੁ ਵਚਨ-ਉਹ ਗਏ ਓ ਏ ਆ ( ਉਹ ਗਏ ਹੋਏ ਹਨ)
ਇੱਕ ਵਚਨ-ਉਹ ਗਈ ਓ ਈ ਆ (ਉਹ ਗਈ ਹੋਈ ਹੈ)
ਭੂਤਕਾਲ-ਅਸੀਂ ਗਏ ਏ ਸੀ (ਅਸੀਂ ਗਏ ਸਾ)
ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਕੀ ਕੁਲਦੀਪ ਆਈ ਊ ਆ (ਕੀ ਕੁਲਦੀਪ ਆਈ ਹੈ)
ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਨਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਬੋਲੀ ਮਾਝੀ ਨਾਲ ਰਲਦੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਮਲਵਈ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨੇੜੇ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।
'ਉਪਭਾਸ਼ਾ' ਅਤੇ 'ਦੁਆਬੀ' ਸੰਕਲਪਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੁਆਬੀ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਦੁਆਬੀ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਜਾਨਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਹੋਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਦੁਆਬੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿ ਨਹੀਂ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਵਾਂ ਹਨ।
ਡਾ. ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਬੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਉਪ ਬੋਲੀ ਤਾਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ
