ਬਿਸ਼ਨਦਾਸ ਪੁਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਜਿਕਰਯੋਗ ਹਨ ਪਰ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਉਪਭਾਸ਼ਾਈ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਦੋਰ ਜਾਰਜ ਗ੍ਰੀਅਸਨ ਦੇ ‘ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਵੇਖਣ' ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

(ਪੰਨਾ ਨੰ: 103, ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਸਰੂਪ-ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ)

ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਉਸਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਅਬਾਹਮ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

'ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ? ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਹੀ।

ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਹੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸਦੀ ਵੱਖਰੀ ਹੋਂਦ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,

"ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਬਿਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।"

ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਤਮ ਕਥਾ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਦਰਪਣ ਵਿਚ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਅਕਸ ਝਲਕਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਭ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਅਕੱਥ ਤੇ ਅਕਹਿ ਹੈ। ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹਰੇਕ ਬੰਦੇ ਦਾ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹਰੇਕ ਬੰਦੇ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਬਿੰਬ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਿਸ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਕ ਅਚੇਤ ਧਾਰਨਾ ਜਿਸ ਨੂੰ "ਸਮਾਨਯ ਭਾਸ਼ਾ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਤੱਤ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸਰਬ ਸਾਂਝੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਇਕ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਅੱਗੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਇਸ਼ਾਰੇ, ਸਰੀਰਕ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਤੇ ਗਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪਹੁਦਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਧੁਨੀਆਂ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਮਾਂਦਰੂ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਣਦੀ ਬਿਗਸਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸਰੂਪ ਮੌਖਿਕ ਉਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਸਮਾਜਿਕ ਇਕਾਈ ਵਿਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਜਦੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਔਖ ਦੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਬੋਲ ਕੇ ਜਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਸਕਦੇ ਹੋਣ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲੋਂ ਗਠਨ ਦੀ ਸਾਂਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇਕਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।