ਪਹਿਲ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਤਰ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸਾਂਝ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਸਿਧਾਂਤਕ ਚੋਖਟੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਭੇਦ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਆਪਸੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸਾਂਝ ਵਾਲੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ, ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾਈ ਰੂਪ ਹੈ।

ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਤਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਸ਼ਾਈ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਸ਼ਾਈ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਇਕਾਈਆਂ ਧੁਨੀ ਰੂਪ ਸ਼ਬਦ (ਵਾਕ) ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੂਜੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਛੋਟਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੱਡਾ। ਵੱਡੇ ਇਲਾਕੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਕ ਜਾ ਵੱਧ ਇਲਾਕਿਆ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਇਲਾਕਾ ਪਹਾੜੀ, ਕੁਝ ਮੈਦਾਨੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਜੰਗਲੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋੜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਪਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਤਰ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਦਿ ਸਭ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅੰਤਰ ਕਾਰਨ ਇਕ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੋਲਚਾਲ ਦੇ ਢੰਗ ਵਿਚ ਵੀ ਅੰਤਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤਾਂ ਸੰਬੰਧਤ ਇਲਾਕੇ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਲੋਕ ਉਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੁਝ ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਉਸਦਾ ਉਪ ਰੂਪ ਅਰਥਾਤ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। 

ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵੱਖਰਤਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਉਹਾਰ ਅਰਥਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਉਚਾਰਨ ਦੀ ਵੱਖਰਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਲਸਰੂਪ ਇਹ ਵੱਖਰਤਾ ਧੁਨੀ ਪੱਧਰ, ਸ਼ਬਦ ਪੱਧਰ ਜਾਂ ਵਾਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪਛਾਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਂਝ ਇਸਦਾ ਬੰਧ ਸੰਬੰਧਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕ ਦੂਜੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਰੂਪ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਇਕੋ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਜਾਤੀ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਧੰਦੇ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਉਪ-ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕੋ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਤੇ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਦੇ