ਇਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕੀ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਮ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਹਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਹਰ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਜਿਹਾ ਤਾਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਭੰਡਾਰਨ ਵਿਚ ਰਚੇ ਗਏ ਸਾਹਿਤ ਉੱਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਾਈ ਜਾਵੇ। ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਜਿਥੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਕਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਾਏਗਾ ਉਥੇ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਠੇਠ ਰੂਪ ਲਈ ਬੜਾ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਰੂਪ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਸੰਭਾਲੀ ਬੈਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਜਿਹਾ ਗਿਆਨ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੂਹ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇੰਝ ਹੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਹ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਸਮੇਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਨਕਸ਼ੇ ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਉਕਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਸੰਬੰਧੀ ਵਾਕਫ਼ੀਅਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸਭਿਆ ਦੇ ਫੈਲਣ ਸਬੰਧੀ ਵੀ ਵਾਕਫ਼ੀਅਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਬੰਧ ਬਾਰੇ ਅਹਿਮ ਭੁਲੇਖੇ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਦੂਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਔਖ ਜਾ ਔਖ ਦੇ ਨਾ ਤੇ ਘਟੀਆ ਜਾਂ ਵਧੀਆ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਲ ਵਿਚ ਜਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂ ਗੰਵਾਰੂਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਕਹਿ ਕੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਾਹਿਤਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਉਟੀ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਠੇਠ ਹੈ, ਕਿਹੜੀ ਖੋਟ ਭਰੀ ਜਾਂ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ? ਅਸਲ ਵਿਚ ਇੱਕੋ ਗੱਡੀ ਦੇ ਦੋ ਪਹੀਆਂ ਜਾਂ ਇੱਕੋ ਕੈਂਚੀ ਦੇ ਦੋ ਫਾਲਿਆ ਵਾਂਗ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਲੱਭਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਕ ਇਕਾਈਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਬੱਝਾ ਪਰ ਕੁਝ ਕੁ ਭਾਸ਼ਕ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।