ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਡਾ. ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਰਮਾ ਜੋਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਲੇਖ 'ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:

"ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਭੀੜ ਦੀ ਥਾਂ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਦੇਣਾ ਭਾਸ਼ਾਈ ਮਾਧਿਅਮ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚੋਂ ਭਾਬਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦੋ ਕੌਸ਼ਲ: ਸੁਣਨਾ-ਸਮਝਣਾ ਐਤੇ ਬੋਲਣਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਤਨ ਅਤੇ ਮਨ ਜੀਵਨ ਭਰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ, ਕਿਸੇ ਉਚੇਚ ਦੀ, ਕਿਸੇ ਯਤਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਕੰਮ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤੇ ਕੰਮ ਅਜਿਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਕੇ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਾਰਜ ਹੈ।`

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਉਚੇਚੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਜੜ ਤੇ ਚੇਤਨ-ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਇਤਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਉਸਦਾ ਸਹਿਜ ਹੀ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਕਾਸ ਜਾਂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਰ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਰੂਪ, ਵਾਕ ਰਚਨਾ, ਉਚਾਰਣ ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਅਰਥ ਵਿਚ ਵੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਤਾਂਘ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇਸ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਜਾਂ ਉਚਾਰਣ ਜਾਂ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਆ ਰਹੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ 'ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਜੀਵਿਤ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਬਦਲ ਰਹੇ ਵਿਕਸਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਉਹ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗੀ।"

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਢੁੱਕਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ