ਹਾਫ਼ਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੀਲੂ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਸੀ । ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਕਿੱਸੇ ਨੂੰ, ਉਸੇ ਬਹਿਰ ਤੇ ਉਸੇ ਛੰਦ ਵਿਚ ਦੋਬਾਰਾ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਟੁੱਟਵੀਂ ਲੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਵੀ ਪੀਲੂ ਵਾਲੀਆ ਹੀ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਿੱਸੇ ਵਿਚ ਜੜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਆਪਣੇ ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ ਬਾਰੇ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਪੀਲੂ ਦੀ ਕਬਰ ਤੇ ਗਈ ਕਿ ਤੇਰੇ ਲਿਖੇ ਕਿੱਸੇ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਗਾ ਗਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿਰਜ਼ੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ। ਕਥਰ ਵਿਚੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਕੇ ਪੀਲੂ ਨੇ ਕਾਂ ਹੱਥ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਇਹੀ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ । ਹਾਫਜ਼ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਪੀਲੂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਰਾਮਾਤਾਂ, ਜਾਦੂ ਤੇ ਪਰਾਸਰੀਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਦੇਖੋ :
ਸਾਹਿਬਾਂ ਰੰਗ ਮਜੀਠ ਦਾ, ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਧਰਤ ਰੰਗੀਨ।
ਉਹਦੀ ਜੁਤੀ ਤੇ ਦੋ ਵਾਲੀਆਂ, ਦੋ ਬਤਕਾਂ ਚਗ ਚੁਗੰਨ।
ਨਕ ਕੁੰਡੀ ਦਾ ਪਿਪਲਾ, ਜ਼ੁਲਫ਼ਾਂ ਨਾਗ ਪਲਮੰਨ ।
ਉਹਦੀਆਂ ਸੁਰਖ਼ ਲਬਾਂ ਦੰਦ ਉੱਜਲੇ, ਜਿਉਂ ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਮਘੰਨ ।
ਜਾਂ ਗਲ ਕਰੇਂਦੀ ਹੱਸ ਕੇ, ਮੁਖ ਤੋਂ ਫੁਲ ਝੜੰਨ।
ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਨੈਣ ਕਟਾਰੀਆਂ, ਉਸਰ ਖਾ ਮਰੰਨ ।
ਜਿਉਂ ਤੇਜ਼ੀ ਸੂਰਜ ਸਾਹਮਣੇ, ਲਾਟਾਂ ਨੈਣ ਮਚੰਨ ।
ਉਪਰ ਭੋਛਨ ਕੱਢਵਾਂ ਵਿਚ, ਤਿਲੀਅਰ ਚੋਗ ਚੁਗੰਨ।
ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ ਰਚਿਤ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿੱਸਾ ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ' ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਿਖੇ ਜਾ ਚੁੱਕਣ ਬਾਰੇ ਡਾਕਟਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਪਰ ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਸਿਰ ਹੀ ਹੈ । ਭਾਵੇਂ ਸੱਸੀ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਹਾਸ਼ਮ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਅਮਰ ਹੋਇਆ ਪਰ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਦਾ ਬਿਆਨ ਵੀ ਘੱਟ ਕਲਾ-ਮਈ ਨਹੀਂ। ਸੱਸੀ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਬਿਆਨ ਦੇਖੋ :
ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਜੇ ਰੱਬ ਆਵੇ ਮਿਹਰ ਤੇ, ਕੱਲਰ ਕੌਣ ਕਰੇ।
ਸੁੱਕੇ ਢੀਂਗਰ ਕੁਦਰਤੀ ਕਰਦਾ ਰੱਬ ਹਰੇ।
ਰੱਬ ਭਰਿਆਂ ਤੋਂ ਕਰਦਾ ਸੱਖਣੇ, ਖਾਲੀ ਫੇਰ ਭਰੇ।
ਯਾਰੋ ਜੇਡੀ ਕੁਦਰਤ ਰੱਬ ਨੂੰ, ਏਡਾ ਕੋਣ ਕਰੇ।
ਸੱਸੀ ਦੀ ਥਲਾਂ ਵਿਚ ਮੌਤ ਨੂੰ ਕਵੀ ਬੜੇ ਕਰੁਣਾ-ਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ :
ਸੱਸੀ ਦਾ ਮਾਤਮ, ਬਘਿਆੜਾਂ ਗਿੱਦੜ ਕੀਤਾ ਆ।
ਲੂੰਮੜੀਆਂ ਤੇ ਪਾਹੜੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਰੋਵਣ ਪੱਲਾ ਪਾ।
ਉਹੋ ਮੋਰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਝਾਗਰੀ, ਕੁਰਲਾਵਣ ਕੂੰਜਾਂ ਆ।
ਨਿਤ ਦੁਧ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਹਰਨੀਆਂ, ਥੱਕੇ ਪਗ ਵਿਹਾ।
ਇਹ ਇਸ਼ਕ ਕਰੇਸੀ ਤਖਤਾ, ਵਣ ਤਿਣ ਧਾਈਂ ਰੋਣ।
ਸੱਸੀ ਘਿਨ ਮੋਈ ਗਲ ਯਾਰ ਦਾ, ਘੱਟ ਥਲਾਂ ਵਿਚ ਸੋਗ।
ਪਰ ਹਾਫਿਜ਼ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਉਸ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ । ਇਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ । ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ
