

ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਰੀਕਾਰਡ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਪਾ ਕਈ ਵੇਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਕੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੀਆ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ "ਮੇਰਾ ਵੱਸ ਲੱਗ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਾਪਾ ਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਰੀਕਾਰਡ ਕਰ ਕੇ ਰੱਖ ਲਵਾਂ।" ਪਾਪਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਆਰਵੈੱਲ ਦੇ ਨਾਵਲ 'Nineteen Eighty four (ਨਾਈਟੀਨ ਏਟੀਫੋਰ-1984) ਵਾਲਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਉਪਜਣ ਦੇਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ।
"ਵੀਰ ਜੀ, ਚਾਹ ਨੇ ਮੁੜ ਕਾਇਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਗੱਲ ਨੂੰ ਅੱਗ ਤੇਰੋ ਪਲੀਜ।"
"ਲਉ ਸੁਣੇ। ਈਣ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਜਜ਼ੀਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਮਰ ਨੇ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੋਮਰ ਇਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸੁੰਦਰ ਸਨਮਾਨਤ ਧਰਤੀ ਕਹਿ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਟ ਨੇ ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਪਾਸ਼ਵਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਹ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਭਿਅਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਫਲ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਜਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀ ਪਹਾੜਾਂ ਕਾਰਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਟਾਪੂਆਂ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਹਰ ਟੁੱਕੜਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਦੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਉ ਯੂਨਾਨ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਰ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਟੀ ਸਟੇਟ ਜਾਂ ਨਗਰ ਰਾਜ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਨਗਰ ਰਾਜ ਆਪੇ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਜੰਗ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਦ-ਅੰਤ ਸੀ। ਨਗਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਣ ਦਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਲਾਭ ਵੀ ਸਨ। ਪਹਿਲਾ ਇਹ ਕਿ ਕਈ ਨਗਰ ਰਾਜ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਇਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਉਂ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਏਕ-ਤੰਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਜਾ-ਤੰਤ੍ਰ, ਕੁਲੀਨ-ਤੰਤ੍ਰ ਜਾ ਗਈਸ-ਰਾਜ ਅਤੇ ਜਰਵਾਣਾ ਸ਼ਾਹੀ ਵਰਗੇ ਕਈ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਇਹ ਕਿ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਆਖਣ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਸੀ। ਇਸ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਕਾਰਨ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸੰਭਵ ਸੀ। ਇਹ ਹਾਲਤ ਠੀਕ ਉਵੇਂ ਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਮਾਰਗ ਬਾਲ-ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਯੋਗ ਸੀ; ਕਰਮ ਮਾਰਗ, ਰਜੋਗੁਣੀ ਹਿੰਮਤੀ ਅਤੇ ਸਿਰਲੱਥ ਸਾਹਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਮਾਰਗ, ਅਤੇ ਗੁਣੀ ਸ਼ਾਂਤ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਸੁਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਚੁਣ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਤੀਜਾ ਲਾਭ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਨਗਰ ਰਾਜ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਣ ਜਾਂ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਸਨ। ਇਹ ਸੰਪੂਰਣਤਾ ਨਗਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਵਿਧਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਧਾਰਮਕ ਇਲਹਾਮਾਂ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਸਨ ਰੱਖਦੇ। ਇਉਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਕਾਨੂੰਨ ਆਕਾਸ਼ ਆਏ ਰੱਬੀ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ। ਇਉਂ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਲੋਕ, ਮਿਸਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਨਹੀਂ
ਸਨ ਕਿ ਰਾਜਾ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਰੱਬ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵੱਡ ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ
ਹੈ। ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਰਵਵਿਆਪਕਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ,