ارسی چھُه
آدھُنِک پںجابی ساهِت دا پِتاما بھاای ویر سِںگھ
ستِکار ےوگ بھاای ساهِب بھاای ویر سِںگھ آپنی پهِلی رچنا دے پرکاسن نال هی پںجابی ساهِت دے اکاس 'تے سُورج واںگُو اُدے هواے تے پھےر سدا چڑھدی کلا ول همےساں اگاںه ودھدے رهے ۔ اُهناں دی ساهِت سِرجنا همےسا ساهِت مارتںڈ واںگ پرکاسمان رهےگی۔
کوای بھی ساهِت چِرستھاای نهیں هو سکدا جد تیک اُس دیآں کیمتاں مانوی تے وِسو-وِآپی اسُولاں 'تے نِربھر نا هون ۔ بھاای ساهِب دیآں رچناواں پُورن تَور 'تے مانووادی تے وِسو-وِآپی سِکھی سِدھاںتاں اُتے آدھارت هن۔ اُهناں نے آپنیآں رچناواں راهیں جِتھے سرب ساںجھیوالتا دی پرےرک سِّکھ وِچاردھارا نُوں اُجاگر کیتا اُتھے سارے ساهِت رُوپاں وِّچ رچناواں دے جنم داتا هون دا مان هاسل کیتا۔ اُهناں نے ناول, ناٹک, مهاںکاوِ, پراکرِتی سبںدھی کوِتا, نِّکی کوِتا, رُباای, جیونی ساهِت, سمپادنا, ٹیکاکاری, وِآکھِآ آد هر پرکار دیآں ساهِت ونّگیآں دا مُڈھ بنّھِآ تے نوین پںجابی ساهِت دے پِتاما هون دا سنمان پراپت کیتا۔ اُهناں دیآں کِرتاں پاٹھکاں نال ِاتنیآں جُڑیآں هوایآں هن کِ جد تیک منُکھ رهےگا ِانھاں دی روچکتا برکرار رهےگی۔
بھاای ساهِب دا جیون سُچےت تَور تے پّتھ پردرسک سی ۔ اُهناں دی ساری ساهِتک گھال آپنے 'ساںای' ول سےدھ دےںدی هَے۔ ِاس سےدھ وّل لِجاون
کلم دے دھنی بھاای ساهِب دا جیون کرنی پردھان سی ۔ اُه سُهِردتا, مِٹھاس, نِرمانتا تے سںوےدنا دی مُورت سن۔ سوَے-پردرسنی توں اُکا هی دُور, سےوا سِدک وِچ بھرپُور اُه سدا آپنے ساںای دی هجُوری وِچ رهِںدے سن۔
هتھلی پُستک وِچ کای کوِتاواں ساڈی ِاتلاه انُسار پهِلاں کِتابی رُوپ وِچ نهیں آایآں۔ ِاه کوِتاواں ججبے دی بهُلتا, بِآن دی سرلتا, سبد چون دی سُںدرتا تے بھاسا دی سُدھتا لای آپنی مِسال آپ هن۔
مهاتما گاںدھی 'تے جدوں گولی چلاای گای تاں بھاای ساهِب دے دھُر اںدر وسدی منُکھتا تراه تراه کر اُّٹھی ۔ اَےسا سرمناک امل وِسو-وِآپی مانوتا لای ِاک اتِاںت دُکھداای هادسا سی ۔ گُرُو نانک دے دّسے سِدھاںتاں مُتابک 'سربت دا بھلا' مںگن والے بھاای ساهِب ِاس گَےر-ِانسانی تے وهِسِآنا هملے توں بهُت دُکھی هواے تاں اُهناں نے
اَے ِانسان, هےا !
تَےنُوں ساجِآ سی دردے-دِل واستے,
تےرے کھمیر وِچ گُنّھی سی
همدردی
اَے بےهےا !
جِس وےلے تُوں بےدرد هو اُٹھدا هَےں
دردے-دِل توں وِهُونی دُنیآ بی
دهِل اُٹھدی هَے,
کںب کھڑودی هَے
تےری پّتھر-دِلی اُتے
اَے ِانسان!
کدے تَےتھوں سبک لَےن
پھرِستے آاُںدے سن
همدردی دا, دردے-دِل دا,
دِل پرےم دا
هُن, هاں سوک!
تُوں هےٹھاں هےٹھاں ٹُرِآ جاںدا هَے
هِںسک پسُوآں توں بی هےٹھاں,
هےٹھاں, هےٹھاں
تےری سبھےتا کی هَے ?
بھاای ساهِب دا دےس پِآر اُنھاں دیآں کوِتاواں وِچوں اُچھل اُچھل پَےںدا هَے۔ اُه 'جِںدڑی کَوم کھاتر' کوِتا وِّچ بِآن کردے هن:
'اےس جِںد وِچ نُور هَے رّب والا
ِاس وِچ 'وِگھن' ن کِسے نُوں پان دےایاے
پر جد دےس نُوں اےس دی لوڑ پَے جااے
هو نِسںگ پھِر چھاتیآں تان دےایاے۔'
اُهناں نے سِکھی دے اسُول-
'جاُ تاُ پرےم کھےلن کا چااُ
سِر دھر تلی گلی مےری آاُ
ِات مارگ پَےر دھریجَے
سِر دیجَے کان ن کیجَے۔'
اتے
'ار سِکھ هو اپنے هی من کو
ِاه لالچ هاُ گُن تاُ اُچرو
جب آو کی ااُدھ نِدان بنَے
اّت هی رن مهِ تب جُوجھ مرو ۔
نُوں آپنی هِردے ٹُںبوی کوِتا 'سهیدی ساکا ننکانا ساهِب' وِچ ِاس ترھاں ورنن کیتا هَے:
'سادھ سیه هواے پھُںکاردے
سےر کھڑے هو سِدک ن هاردے
کھان گولی ن روڑا اُلاردے
گولی ورسدی سُوکراں ماردی
اُتوں مار کرے لوهے سار دی۔'
ِاسی ترھاں سےوا والی کوِتا وِچ سِکھی آدرس بھاو نِسکام سےوا بارے ورنن کردے هن:
'چِتو گرج چُکاایاے ساری لوڑ ن کوای رکھاایاے
دُوجے نُوں سُکھ دےنے کھاتر جےکر سےو کماایاے
اےه سےوا اُچی سبھ کولو سےوا اسل کهاوے
کریاے تاں دُوجے دی سےوا سانُوں سُکھ پهُںچاوے ۔'
گُرُو امرداس جی دی چلاای 'لںگر پرتھا' بارے ِاه پرمانِت هَے سی کِ سام نُوں دےگاں مُودھیآں مار دےںدے سن اتے اگلی بھلک پھِر لںگر تِآر هو جاںدا سی ۔ بھاای ساهِب جی 'امرداس' والی کوِتا وِچ گُرُو ساهِب بارے ِاںجھ ورنن کردے هن:
'هے اچرج تُوں لَےنهار توں
امِت کھجانے بھرے لاے
بھرے لاے تے کھول مُهانے
دوهی 'هّتھی' وںڈ داے
پھِر اچرج اُه بھاے ن کھالی
جِاُ کے تِاُ رهے بھرے بھرے
دات امِتی وںڈ امِتی
پھےر امِتی رهے سدے
بھاای ساهِب جی دی کوِتا وِچ کِدھرے کِدھرے هاس رس وی دِکھاای دےںدا هَے۔ اُهناں نُوں جدوں پںجاب ےُونیورسِٹی نے ڈاکٹرےٹ دی آنرےری ڈِگری پردان کیتی تاں آپ نے اُس وےلے اےه رُباای اُچارن کیتی:
'دادا پِاُ سن وَےد ڈاکٹر
سپھا جِنھاں دے چُںمدی پَےر
پانی هار اَوه وِدےا سںدے
من بُدھ وسے جِناں دے کھَےر ۔
اسی اناڑی رهے اُمرا بھر
ن پںڈِت ن بنے هکیم
هُن جے 'ڈاکٹر' پّد آ چمڑے
تاں ِاه لگسی بڑا هی گَےر ۔'
بھاای ساهِب نے ساری جِںدگی ساهِت سِرجنا کیتی تے آپنیآں رچناواں دے نال سانُوں نِواجِآ۔ 'اُوٹھت بَےٹھت سووت نام, کهُنانک جن کَے سد کام', دے گُرواک انُسار ستِگُراں دے نِسکام ڈھاڈی هی بنے رهے
اجِهیآں بھرپُور گھڑیآں وِچوں وِچردے هواے اُه اپنی ساری لِکھت نُوں چھپی هوای سکل وِّچ پےس نهیں کر سکے۔ کُجھ کوِتاواں سُهِرد پاٹھکاں دے ساهمنے آاُنوں رهِ گایآں۔ ساهِت سدن دا ِاه نِمانا جِها ےتن هَے کِ ِاهناں کوِتاواں نُوں پرکاسِت کیتا جااے تے ِاه رِکارڈ دے تَور تے سمّگری دا اںگ هو جان۔ اجِهیآں هور وی ان-چھپیآں کوِتاواں ساهِت سدن پاٹھکاں دی بھےٹ کرن دی آس رکھدا هَے۔
مهِرم
'چھُه پریتم' دی پا کے سُهنی, جد پےکے گھر آای,
نامهِرم سکھیآں نُوں اُسن, چھُه دی گل سُناای
کھاریں پا 'چھه' وےچن چلیآں, نامهِرم اَو سّکھیآں,
'چھُه-بھرم' پّلے پِآ اُنھاں دے, کھرید جِناں آ پاای ۔
تڑپھن
دِل ساگر دیاے لهر ترںگے
تڑپھ تڑپھ تڑپھَےںنی اےں ?
باںه اُلارےں گلے لگن نُوں
کںب کںب ڈِگ ڈِگ پَےنی اےں ?
پریتم تَےں دے چوج نِآرے
سمجھ ن کوای پَےنی اےں ?
کھبرے تڑپھن جیون هَے
کُای ِاه گل اُنُوں جچَےنی اے ?
کھِّچاں
ِاک توں ِاک چڑںدیآں مِلدیآں
مِهراں مےرے ساایآں ! تُساں گھلاایآں
مِهر تُساڈی ديو جُ سانُوں
سُهنیآں دِل پرچاایآں,تُساں رچاایآں;
مِلو آپ بی رُوپوان هو
آ مِل مےرے ساایآں ! دِآں دُهاایآں
کدی تاں پُورو رُوپوان هو
کھِّچاں آپ لگاایآں, دھُر توں پاایآں ۔
دو پںچھی
تُوں مَےں دووےں پںچھی اَےپر تُوں مُّل دا مَےں رُلدا ۔
بَےٹھ گِآ تُوں نِٹھکے پںچھی تان چںدوآ بھُّلدا
مَےں اُڈار, رُکھ کھِلرے کھںبھی نِت ےاداں وِچ گھُلدا
تُوں مَےں دووےں پںچھی اَےپر تُوں بّجھا تے مَےں کھُلھدا
ےاد هُلارے دم دم لَےںدا دھار آسرا کھُلھ دا ۔
گلوکڑی
دےکھ لال ! امر وِدھاتری
تےری مےری گلوکڑی نُوں,
سدیوی ناں کر سکی
پر مرنهار مُسّور نے,
اَوسے گلوکڑی نُوں
پّتھر وِچ سدیوی کر دِتا۔
جدوں تُوں مَےں تے مسور نهیں هوواںگے,
ِاه گلوکڑی اجے پای هووےگی!
کھِّچ
پرشن :-
چلدیآں ندیآں دِنے رات هن
تَےنُوں مِلنے تاایں
گهر گںبھیر اتھاه سمُںدرا۔
تُوں کِس نُوں مِلنے تاای
اُچھلوں, آوےں, جاوےں نِّت تُوں
چل چل تھکِاُں ن بھاای ?
سمُںدر دا اُتر :-
هَے کوای پریتم سار نا جانا
کھِّچ اُس سانُوں لاای ۔
جِںدڑی کَوم کھاتر
جیاُوںدی کَوم دے جِںدڑی واردے هن,
جِںد دےونی 'جِںد نِسان' بھاای
جِهڑے جِںد نُوں کَوم توں پےار کردے
اَوس کَوم دی جِںد ن جان بھاای,
جِںد دےن جانن جِهڑے کَوم کھاتر
جِںد کَوماں دے وِچ هَے اُنھاں پاای
جِںد رّکھنے تے جِںد دےونے دی
جِنھاں جاچ آای, اُنھاں کَوم چاای!
اساں جِںدیآں دِتیآں دھُروں مُڈھوں
اجے تاایں بھی جِںدیآں دےںودے هاں
اَےپر پےار دی تار وِچ ِاک هو کے
اسیں اجے ن کاج سرےوںدے هاں ۔
پھُٹ سدا توں لاںودی پھٹ آای
وِکولِترے هو دُکھ لےںودے هاں۔
اساں مالیآں جِتیآں پِڑی جا کے
اَےوےں جِتیآں باجیآں دےںودے هاں ۔
هیرے لال جاهراں توں مُل والی
هون اےس نُوں کِتوں ن هان دےایاے
نُور رّب دا وّسدا اےس اںدر
اےس جِںد نُوں وڈڑا مان دےایاے۔
دھن دھام تے پُّت پدارتھاں نُوں
لوکی جِںد اُتوں وار سُٹدے نے
سربںس روڑھدے جِںد بچاںودے نی
جِںد رکھنے نُوں جّپھر کٹدے نے
جِںد دےونی سبھ توں کںم اَوکھا
آ بنی سبھ پِچھے نُوں هٹدے نے
جِںد آدمی دی بهُت مُول والی
واه لگدِآں جِںد ن جان دےایاے
جِںد رکھیاے سدا سںبھال بھاای
اےهنُوں کِتوں بی جرب ن آن دےایاے۔
اےس جِںد وِچ نُور هَے رّب والا
ِاس وِچ 'وِگھن' ن کِسے نُوں پان دےایاے
پر جد دےس نُوں اےس دی لوڑ پَے جااے
هو نِسںگ پھِر چھاتیآں تان دےایاے۔
هِںد گگن دا ِاںدُو
१.
اُه سُّتا پِآ سی سڑک دے لاگ
دھرتی دی گود وِچ,
هرے هرے گھاه دی وِچھااُنی وِچھی سی
دھرتی دی گود وِچ
مِٹھی مِٹھی مهِک اُٹھ رهی سی,
رُمکے رُمکے لںگھ رهی پَون,
ِاک ےُوتی واںنگُو کھلو گای,
'کَون اے اےه
مَےنُوں 'مهِک-مگن' کرنهار ?
'کِس ماں دا جايا اے ?
کِس بھاگبھری دا پریتم اے ?
دھرتی:-
'ِاه سُگںدھی اے,
'هُن سُگںدھی دےنهار اے,
'سُگںدھی-داتا هون کرکے
آکھدے هن :
'گاںدھی اے۔'
२.
پاُن هِلااُن لگی تاں
دھرتی توں آواج آای :-
'ن چھےڑ سُگںدھی دےنهار نُوں!
'متے پھےر هو جااے سُگںدھی'!
'بھولیاے !
'سُگںدھی-داتا هُن
نَےنا دا وِسے اے,
'جد هو گِآ مُڑکے 'سُگںدھی'
تاں ن رهےگا نَےناں دا وِسے
'سُگںدھی سُگںدھی رهےگی
'پر
تےرے مےرے نَےن
'ن دےکھ سکنگے سُگںدھی نُوں ۔'
३.
اَے ِانسان, هےا !
تَےنُوں ساجِآ سی دردے-دِل واستے,
تےرے کھمیر وِچ گُنّھی سی
همدردی ۔
اَے بےهےا !
جِس وےلے تُوں بےدرد هو اُٹھدا هَے,
دردے-دِل توں وِهُونی دُنیآں بی
دهِل اُٹھدی هَے,
کںب کھڑوںدی هَے
تےری پّتھر-دِلی اُتے۔
اَے ِانسان!
کدے تَےتھوں سبک لَےن
پھرِستے آاُںدے سن
همدردی دا, دردے-دِل دا,
دِل پرےم دا,
هُن, ها سوک!
تُوں هےٹھاں هےٹھاں ٹُرِآ جاںدا هَے
هِںسک پسُوآں توں بی هےٹھاں,
هےٹھاں, هےٹھاں,
تےری سبھےتا کیه هَے ?
४.
ٹھاه ! 'مےری گولی وّجی,
'آواج بںد هو گای,
سدا لای بںد هو گای
'هُن نا سُنیوےگی'
کهِ کے کاتل نے تالی وجاای !
'پّتھر-وجے-سروور' وِچ
لهِر-ترںگ واںگ لهِر اُّٹھی
گای جگت دے اکھیر تک
لهِرااُںدی :
'گاںدھی کی جَے',
گای آواج گُوںجدی
دُنیآں دے اکھیر تک ۔
پرت پرت آاےگی,
رهےگی گُوںجدی
گُںبد دی آواج واںگ—
'گاںدھی کی جَے',
۵
سورے
واه سورے !
نِهّتھے تے وار ۔
بِناں وںگارے دے وار!
برِدھ تے وار !
سادھُو تے وار !
سںگت اگے هتھ جوڑ کھڑوتے
تے وار !
رُمال پَے گِآ
راماےن مهابھارت دے
سورے اُّتے ۔
۶
مَےں ڈِّٹھا نیتی گگناں دے چڑھے
پُورنما دے چںد نُوں
'ٹھاه' کرکے گولی وّجی
چںد نُوں,
اُه کروڑاں هیرا-کنیآں هو ڈھّٹھا
پر
دھرتی دے گرد گُبار وِچ
پهُںچن توں پهِلوں
ِاک ِاک کنی نُوں بوچ لِآ
چالی کروڑ چکوراں نے
تے بنا لِآ چُوڑامنی
آپنے سیس دی ۔
۷
اُه مر گِآ,
اُه اگنِ-بھےٹ هو گِآ,
وِبھُوتی تے پھُل
جمنا گںگا نربدا لَے گایآں,
پر
اُه جی اُٹھِآ
سینِآں وِچ,
کھےل پِآ
پےار پںگھُوڑِآں وِچ,
هاں,
امر هو گِآ,
جگت کدردانی دے
رںگ مهّلاں وِچ
۸
دیوا پھُٹ گِآ,
تےل نِکھُّٹ گِآ,
وّٹی هُٹ گای,
پر
جگا گای گھٹ- دیپمالا
هُٹدے دیوے دی لاٹ-چھوه۔
۹
امر هو گِآ
گولی نال مارِآ گِآ
اهِںسا دا پُجاری
ِاتِهاس وِچ,
دےکھ, ستےا اهِںسا دے پُجاری دی
امر کر دِّتوسُ
هِںسک نُوں بھی آپنے نال
ِاتِهاس دے پّترِآں وِچ;
پر دےکھ نِآں
ان ڈِّٹھے نِآں-کرتا دا
مریونهار تاں جیاُ پِآ
ِاتِهاس وِچ بی
پےار پیںگھ جھُوٹدا
پر هِںسک جیوِآ
گھرِنا دی چرکھڑی چڑھِآ
اُسے ِاتِهاس دے پترِآں وِچ !
१०.
هِںسک نے مارِآ اهِںسک نُوں
'آپنی نپھرت' دا نِسانا بنا کے
'جگت نپھرت' دا نِسانا
بن گِآ آپ۔
پر اهِںسک نپھرت توں اوانا سی,
اُسنُوں اُٹھا لِآ سنمان گودی وِچ
آپنِآں,
بِگانِآں:
سودےسیآں
بِدےسیآں;
سبھے دُنیآں دے ست-اَوپرِآں:
'وّس اےتھے سدا لای سُهنِآں ۔'
१९.
ناستک نے گولی ماری
کِ آستک نےستی وِچ جا مِٹے,
پر
آستک نُوں گولی
وَےد دی گولی هو لگی
اُه جا کھےلِآ
هستی دی گود وِچ
१२.
اچرج هَے
سم-درِسٹا اُتے
اسم-درِسٹی والے دا
نِسانا ٹھیک بَےٹھے۔
سدیآں دی گُلامی نُوں مار کے
جو هِںدُو لَے آيا آجادی
هِںدُوآں لای, هِںدیآں لای
اُسدے سینے ماردا هَے گولی
ِاک هِںدُو ۔
اَو هِںدُو ! تُوں گولی نهیں ماری
هِںدُو بھاای نُوں,
سُتںترتا دے دُوت نُوں
تُوں گولی ماری هَے
هِںدُو جاتی نُوں, هِںدی نسل نُوں
هاں . تُوں آواج ماری هَے گُلامی نُوں,
وِدےسی تَوک جںجیراں نُوں
کاس ! اَے کاس !! تےری آواج
ن سُنن گُلامی دے دُوت !!!
१४.
ِاتِهاس توں
کدے سُسِکھےت ن هواے ِانسان
اُه کدے ن بھنّ گواایاے
جو آپ مُڑ کے گھڑ ن سکیاے ۔
کی جانیاے
کدے الپّگ دی بُدھی وِچ
کیتی بھُّل بھّل هو بھاسے,
پھےر
پچھوتاوا,
پچھوتاوا,
پچھوتاوا,
پھےر ۔
१५.
کاس !
مَےں کدے نا گھڑدا ۔
جے مَےنُوں پتا هُںدا
کِ مےرے گھڑے پِستَول !
تُوں
'جگت-وِکھےات' دا گھات کرنا هَے,
مَےں تَےنُوں کدے نا گھڑدا
مےرے هتھوں نِکلے پِستَول !
مَےں تَےنُوں کدے ن گھڑدا ۔
१६.
بھارت بھُومی دا وَےن:-
وِدھاتری!
گھڑکے گھّليوای
سدیآں دے بںدھناں نُوں کّٹنهار
سُهنِآں !
دِن کِاُں لِکھ پاِااَو ای تھوڑھے ?
هاِا
هُںدی جے تےرے مَےں پاس
لِکھیآں کلاماں نُوں مَےں موڑدی۔
११.
اُه جیوِآ سّچ لای
اُس نُوں مار لِآ سّچ دے
پِآر نے ۔
اُه جیوِآ اهِںسا لای
اُس نُوں مار لِآ
اهِںسا دے پِآر نے۔
اُه هِںسا اُٹھا دےن لای آيا سی
اُس نُوں هِںسا هی اُٹھا لَے گای ۔
اُه جیوِآ دےس هِت لای
اُس نُوں بوچ لِآ
دےس-هِت دی جگوےدی نے ۔
१८.
مَےں ڈِّٹھا,
پھرِستے رو رهے سن
ِاس کھُسی وِچ نا
کِ ساڈے وِچ ِاک هور دےوتا
بن کے آ رِها هَے,
پر جِنھاں وِچوں آ رِها سی
اُنھاں دی وِےوگ-پیڑا نال
پیڑِت هو کے ۔
۱۹
آواج آای :-ٹھاه
دھُن اُٹھی :-
'رام, را ا م, را ا ا م ۔'
گَےب توں سّد آای سُکرات دی :-
آ جا مےرے بھاای گاںدھی! آ جا,
'ِاس دُنیآ پاس ِاهو کُچھ هَے;
ِانھاں آپنِآں پاس
ِاهو کُچھ هَے
'هاں, اےه نهیں جاندے
اےه کیه کر رهے هن
'پر اُه جاندا هَے,
اُه جاندا هَے
جیون بھلا هَے کِ مرن !
'هاں, کِس وےلے کیه بھلا هَے
اُه جاندا هَے ۔'
سریر توں وِچھُڑی گاںدھی رُوه :-
'تتھاستُو !
مےرے بھاای ! تتھاست ۔'
گگن گُوںجے
'آمین,
'بھاای, آمین
منسُور (تاڑی مارکے) :-
'آپا نچھاوریاے'
ِاسے پُرسلات توں لںگھکے
آاُںدے هن۔'
२०.
هے کُکنُوس !
هے چالی کروڑ نُوں
کھںبھا هےٹھ لای اُڈ رهے
کُکنُوس !
تُوں گیت گااے
اےکتا دے, سمتا دے
اهِںسا دے, اجھُکتا دے,
تےرے دیپک راگ نے
ِاس بسںت رُّتے لَے لای اگنی
اپنِآں وِچوں هی
هاں
بھسم دی ڈھےری
هو گِآ تےرا سریر ?
ابرے رهِمت !
آ
لا جھڑی,
برس گھنا
گھنا هو کے برس;
بھسم-ڈھےری وِچوں
پھِر اُگم پاے کُکنُوس
نِراس ن هووو,
آس دھارو
ارداس کرو
کُکنُوس دے کادر اّگے
پرارتھنا جاری رکھو,
گھل دےوے
پرساد مےگھاولی اںبراں توں
برسے ميادھار
اُگم پوے مُڑ کُکنُوس,
مُڑ آ سںبھالے
'سُتںترتا'
مُڑ آ کرے
'سُتںترتا-سںبھال۔'
२९.
اےکاںت هَے, کمرے وِچ کوای نهیں,
مّدھم مّدھم چاننا هَے
رَوسندان وِچوں آ رهیآں
چںد رِسماں دا۔
ملکڑے
درواجے دا ِاک تاک سرکِآ.
کوای آيا اںدر چھوپلے,
آهٹ نهیں آای
مّدھم مّدھم سر چھِڑ پای
سُریلی سُر-آلاپ دی
پھِر الاپ سُر پداں وِچ هو بولی
'رگھُپت راگھو راجا رام
پتِت پاون سیتا رام ۔'
تربک کے مَےں پُچھِآ :
گاںدھی جیاَو ! تُسیں هو ?
آواج آای :
'رگھُپت راگھو راجا رام
پتِت پاون سیتا رام ۔'
گاںدھی جی آپ هو دھُن آپ دی ?
آواج آای :
'اّلا رام
اّلا رام
رگھُپت راگھو راجا رام ۔
پتِت پاون سیتا رام ۔'
سهیدی ساکا ننکانا ساهِب
१.
هااے تّتِآں نے کهِر کما لِآ
درسن آياں نُوں بُوها لگا لِآ
سےراں بگِآں نُوں پِںجے پا لِآ
گولی ورسدی سُوکراں ماردی
اُتوں مار کرے لوهے سار دی۔
२.
سادھ سیںه هواے پھُںکاردے
سےر کھڑے جو سِدک نا هاردے
کھان گولی ن روڑا اُلاردے
گولی ورسدی سُوکراں ماردی
اُتوں مار کرے لوهے سار دی۔
३.
کوای بھّٹھ تپے گھُںمِآر دا
پاپی سےراں نُوں وِچ پٹکاردا
سےر سڑدا ار سی نا اُچاردا
گولی ورسدی سُوکراں ماردی
اُتوں مار کرے لوهے سار دی۔
४
اے نا بھّٹھ سی سمھا سی پرےم والی
ِاسک کُّٹھِآں پروانِآں دےه جالی
لال بھّٹھ نُوں چاڑھدی پرےم لالی
گولی ورسدی سُوکراں ماردی
اُتوں مار کردی لوهے سار دی۔
۵
مںدروں باهر اے کهِر کماںودا
پاپی اںدر بھی کٹک مچاںودا
اَےپر سےر نا پِٹھ دِکھاںودا
گولی ورسدی سُوکراں ماردی
اُتوں مار کرے لوهے سار دی۔
۶
ِاک پاسِاُں سُوتی تلوار هووے
دُوجِاُں جھُکی گردن تےار هووے
اےس نکسے دا اّج دیدار هووے
گولی ورسدی سُوکراں ماردی
اُتوں مار کرے لوهے سار دی۔
۷
گولی آوے تاں چھاتی اُچِآںاُںدا
چھوی اُلرے تا دھَون نِواںاُںدا
گلے مَوت نُوں هّس هّس لااُںدا
گولی ورسدی سُوکراں ماردی
اُتوں مار کرے لوهے سار دی۔
۸
پاپی تےل دا کُںڈ تپااُںدا
'هُوتی سےراں دی چُک چُک پااُںدا
سےر هّسدا بلی هوای جااُںدا
گولی ورسدی سُوکراں ماردی
اُتوں مار کرے لوهے سار دی۔
۹
دے دے چُوریآں جِنھاں نے پالِآ سی
دے دے دَولتاں جِنھاں نے مالِآ سی
اُنھاں داتِآں نُوں پاپی گھالِآ سی۔
گولی ورسدی سُوکراں ماردی
اُتوں مار کرے لوهے سار دی۔
१०.
نُور اُترِآ سی جےڑھے تھااُں بھاای
دھُوںآں دھار گولی اُس تھااُں آای
سےر بھجن کردا مار سٹِآ ای
گولی ورسدی سُوکراں ماردی
اُتوں مار کرے لوهے سار دی۔
११.
ڈںجھ جُلم دی اجے ن بُجھی هاِا هاِا
گولی گُرُو دے سینے بی چُبھی هاِا هاِا
سِکھ مرن تاں گُرُو کِاُں لُکے واه واه
گولی ورسدی سُوکراں ماردی
اُتوں مار کرے لوهے سار دی۔
१२.
پِآر گُرُو دا کھالسا وےکھ جاایں
جدوں سِّکھاں تے کسٹنی کهِر آای
گُرُو وِچ آ کے گولی کھاوںدا ای
گولی ورسدی سُوکراں ماردی
اُتوں مار کرے لوهے سار دی۔
१३.
جےاپھت اّگ دی کھالسا اّج چھکے
گُرُو وِچ آےا پِچھے نهیں جھکے
چھکے گولیآں پُتراں نال سجکے
گولی ورسدی سُودراں ماردی
اُتوں مار کرے لوهے سار دی۔
१४.
آکھے پُّتراں دے اںگ سںگ مَےں هاں
وهتاں وِچ سںگت هر رںگ مَےں هاں
وادھ گھاٹ نالے سُلھا جںگ مَےں هاں,
گولی ورسدی سُودراں ماردی
اُتوں مار کرے لوهے سار دی۔
१५.
پھےر آکھدا پںتھ نُوں بچيو اَوِا
کهِر جھل ن کهِر کماويو اَوِا
تاب جھلنے دی هُن دس ديو اَوِا
گولی ورسدی سُودراں ماردی
اُتوں مار کرے لوهے سار دی۔
१६.
لوکی پُچھدے سےر کِاُں مار کھادھی
جودھا بلی هو کے کاهنُوں مون سادھی
جِںد مُپھت دِتی, سیگی لوڑ کاهدی ?
گولی ورسدی سُودراں ماردی
اُتوں مار کرے لوهے سار دی۔
११.
اےه تاں سےر پںدھااُو گُر گلی دے سن
پرےم کھےل دے چااُ دے بھرے اےه سن
سِر دھر تلی جانا نےم پرےم دے هن
گولی ورسدی سُودراں ماردی
اُتوں مار کرے لوهے سار دی۔
१८.
مار سےر کھادھی اےس لای لوکو
جِںداں دِّتیآں جِںد ن لای لوکو
سان دھرم دی رّکھ دِکھاای لوکو۔
گولی ورجدی سُوکراں ماردی
اُتوں کرے لوهے سار دی ۔
१८.
جِںد دھرم کھاتر دےنی دس گاے جے
مَےتری نال رهِنا کُوک دس گاے جے
ڈَےن پھُٹ دے ڈںگ نُوں ڈس گاے جے
گولی ورسدی سُوکراں ماردی
اُتوں مار کرے لوهے ساردی۔
لهِنا
جِس پریتم نے تُسانُوں موهِآ
اُس دا ناں تاں لهِنا سی۔
دےنا سی ن کِسے دا اُس نے
لَےنا هی اُس لَےنا سی ۔
اُس دے پریتم کِها اُس نُوں
آ بھاای ! تُوں تا لهِنا هَے۔
تُوں لَےنا تے اساں دےونا
ساتھوں تاں تُوں لَےنا هَے ۔
امرداس
هَے اچرج تُوں لَےنهار توں
امِت کھجانے بھرے لاے ۔
بھرے لاے تے کھول مُهانے,
دوهی 'هتھی' وںڈ داے۔
پھِر اچرج اَوُه بھاے ن کھالی
جِاُ کے تِاُ رهے بھرے بھرے ۔
دات امِتی وںڈ امِتی,
پھےر امِتی رهے سدے
پِآرے امرداس گُن تےرے
تےری اُپما کاُن کرے ۔
کردِآں مُکدی کدے ن ستِگُر
جاِا پھَےلدی پرے پرے ۔
سےوا
१.
مالی نے دِل لا کے کیتی بُوٹِآں سںدی سےوا
رُت پُگی اُه مالی لِآوے بھر بھر جھولی مےوا۔
گُجری کرے گاُو دی سےوا پالے پِآر کراوے
مِّٹھے دُدھ دے مگھے مٹکے روج روج بھر لِآوے ۔
२.
جڑھ برِچھاں تے پسُوآں دی جو کردا سےوا پِآری
چهِل پهِل اُسدے گھر هُںدی مَوج ماندا ساری
مانُکھاں دی جےکر سےوا کوای لگ کماوے
کِاُں نا مِلن مُراداں اُسنُوں جو چاهوے سو پاوے ۔
३.
'ٹهلوں مهل مِلے' جگ آکھے 'سےوا مےوا' پاوے
سےوک هی ساهِب جا بندے سےوا جاچ جِ آوے
پر ِاک سےوا هور سُنیدی کھُسی نال جو کریاے,
بدھے چّٹی بھریاے ناهی نال کھُسی هِّت دھریاے
४.
چِتوں گرج چُکاایاے ساری لوڑ ن کوای رکھاایاے
دُوجے نُوں سُکھ دےنے کھاتر جےکر سےو کماایاے
اےه سےوا اُّچی سبھ کولوں سےوا اسل کهاوے
کریاے تاں دُوجے دی سےوا سانُوں سُکھ پُچاوے ۔
۵
روگی کِسے نِتانے تاایں کوای سُکھ پُچاوے
اُه سُکھ دِتا کرے نروآ تَےنُوں بیر بناوے ۔
رُّلدے کِسے کںگلے دی تُوں کوای سےو کماای
دےکھ دھنی تُوں بنے پےارے سچی دَولت پاایں
۶
جو سےوا تُوں کرےں کِسے دی اپنا آپ سُآرےں
نِرواس سےوا دا دھرم ِاهو هَے کرنهار سُکھ پاوے
هّتھ کرے جے مُوںه دی سےوا بُرکی مُوںه وِچ پاوے
اُه بُرکی بن لهُو اںدروں هّتھ نُوں جور پُچاوے ۔
۷
نال پرےم دے سےو کماوو گرج ن کوای رکھاوو
واهِگُرُو نُوں ارپن کریاَو آپ اںٹک رهاوو۔
اُچے رهو پربھُو ول تکدے پھِر جے سےو کماوو
سےوا ارپن اُسنُوں هووے پھل پربھ توں پھِر پاوو۔
ارسی دھُن
وِچ هِمالے چُپ بَےٹھِآں ساں ساں کنّی آوے
مَےں جاتا اے سّد ِالاهی ارساں توں دِل دھاوے
تد اسمانوں بانی آای, ِاه 'مکان'' دی دھُنّ هَے
اجے نهی تُوں سُنی اناهت دھُنّ 'مکین'' جو گاوے
آکھے ناهی اناهت اےهَے, بھُل ن اےتھے جاایں
هر مںدر ِاه دےه مانُکھی ساایں آپ بناای
اپنے وسنو کھاتر کُٹیآ
سُهنے آپ رچاای
جو تُوں دھُنّی سُنی هَے پےارے مںدر دی دھُنّ جانی
هر مںدر دا ناد پچھانی واج سریت سِآنی
مںدر اےس جُ وسدا سُهنا دھُنّ اُسدی هَے نِآری
پےاری, مِٹھی, اُچی, سُّچی رُوپ رےکھ توں پاری
وااُ, اکاس کنّ دے پڑدے لوڑ ِانھاں نا رّکھے
رُوه توں اُپجے رُوه اُس بُجھے رُوه وِچ رُوه پرکھے
سُنی اواج مکانوں اُپجی تَےنُوں جِنھے لُبھايا
اُه تُوں ناد نا سُنِآ هُن تک, جو مکین نے گايا
دھےان مکانوں چُّک پےارے وِچ مکین هِت لاای
چڑھ کے پرےم هںڈولے سُنسےں ارساں دی دھُنّ آای۔
توبا
بھُّل کیتی, تے کری توبا,
کری تبا تے پھِر کری۔
بھُل توبا دی کڑی مِل
مِل کے بن گای ِاک لڑی ۔
توبا نِبھی ن بھُل سُدھری,
هار بَےٹھے اجے نا اسیں ۔
ماپھیآں دے دامناں دی پھڑی
کنّی چھّڈ چھّڈ کے مُڑ پھڑی۔
بےڑی
بےڑی اُتے چڑھ بںدِآ
اُه تاں سُتِآ پار لںگھادی ۔
پراُپکاری
سُن بھاای سابن, مَےلاں کٹنَےّ
تُوں هَےں پراُپکاری ۔
مَےل نال پر ِاک مِک هوکے
هو جانَے ملدھاری ۔
سوچھتا دان کرےنَےں هوراں
آپ رُلے وِچ مَےلاں۔
دس هُن مَےل جو چںبڑی تَےنُوں
جاِا کِوےں نِرواری۔
وِسال گگن
دو گُڈیآں آکاس پهُںچیآں
آپس وِچ ٹکراایآں۔
پےچے پا اسمان کھهِںدیآں
کٹدیآں تے کٹ گایآں۔
گگن وِسال نی سُنو بھولیاَو !
کِںاُ کھهِ آپ گُآاُ,
لکھاں کروڑاں تُساں ورگیآں
ِاس وِچ سکن سماایآں۔
سُبھاو
چھُٹے سُبھاو کدی ن
کاُڑتّن بِن دےکھِآ
پر دُرگںدھ بِهین
پےاج کدے ن وےکھِآ۔
سُومتا
ودھے سُومتا سُوم دی
ودھن جِ لاکھوں لاکھ ۔
جِاُں پھل بَےری دا گھٹے
چڑھے جِ اُستے لاکھ ۔
سُںدرتا آپ لُٹیوے
سُںدرتا آپ لُٹیوے
ورهے دِناں تُوں سُتی رهیاےں
مِٹی چادر تان
اُچی اُچی پھڑ سُهاوی
مِٹھی مِٹھی گںدھ
ورهے دِناں مِٹی وِچ سُتی
رهی کُِا کھاِا سُگںدھ
اَےاُں دِسے جِاُں هُنے کھُلھی هَے
اّکھ کِسے دی بںد
اّکھاں دا کُای پھرس وِچھ گِآ
لپٹاں مُسک مچاون
لپٹاں مُسک مچاون
کھِڑ کھِڑ اُدے رںگ
گھُںڈ جدوں سُںدرتا لاهوے
سُںدرتا پای آپ لُٹیوے
لُٹاوے آپ جد کد
کھُلن اےس دے بںد
وِّتھ
آپا مگن گُلاب ِاک,
کھِڑِآ وِچ گُلجار۔
کھڑا سردار ڈُلھ ڈُلھ پَےںدی وےکھ سُںدرت
بّجھکے رهِ گِآ مَےں مگنار ۔
تُوں لیتا رس-سُواد سُںدرتا,
هّس بولے کںڈے دو چار ۔
سُںدرتا دا رس مانن لای,
ادب بھری وِّتھ هَے درکار۔
کاهلے کای اےس تھاں آاے,
لَےنے نُوں هّتھ دےن پسار ۔
دںد اساڈے چُبن اُنھاں نُوں,
چھِڑے پیڑ پر روونهار۔
سُںدرتا دے رس مانن نُوں,
سدا وِّتھ هَے کُچھ درکار۔
مايا
ماےا دا رںگ پاِاکے
کپڑا آکڑ جاِا
کهو مانُکھ دی کی گتی
ماےا نُوں لپٹاِا ۔
رب جھاتاں
سُهنے مُںڈے تے سُهنیآں کُڑیآں
هون جوانی دیآں راتاں
سبھ کُجھ بھُل جااے نی سهیاَو
جے رب مارے جھاتاں
بھیلنی
ڈولا هی سِٹ ٹُر گاے
بِرهے اگن رُکھاِا۔
وِچل بُوٹی جِاُ سکھی
ساوی هی اّگ کھاِا۔
بُلبُل
راهیں :-
بُلبُل کُڑیاے ! تُوں آپُوں گانی اےں
کوِ-دُنیآں تَےنُوں گانی اےں
تُوں گُل تے ڈُلھ ڈُلھ پَےنی اےں,
ِاس گُل نُوں رکھدی نَےںنی اےں۔
وِچ نَےن پںگھُوڑے چاڑھ ِانُوں, وِچ جھُوںماں جھُںمدی رَےنھی اےں۔
پر گُل نُوں لگا کھار های, تَےنُوں کُڑیاے اُسدی سار نهیں
پھِر پّتے ِاک اُدالی نے, جو رُوپ رںگ توں کھالی نے ۔
تُوں ِاه بی کدے دھِآن نهیں,
تَےں نَےناں ِاه سِآن نهیں۔
بُلبُل :-
سهُنے تُوں سُن راهیآ! مَےں نَےنیں لِآ بِٹھال
جِدھر دےکھاں اُدھر دِّسدا ِاسدا هُسن جمال ۔
سُهجهین ِان پّتِآں کھس لیتا هَے تان
اُڈ اُڈ مےرے کھںبھ هن مُڑ مُڑ ِاستے آن ۔
کںڈا ِاس دا پُڑ گِآ, سُن سجن۔ بُدھوان !
وِچ کلےجے کسکدا, پیڑا کردا دان ۔
مِّٹھی پیڑا رّس بھری رِس رِس کردا گھااُ ۔
ٹھںڈ پوے ِاس دےکھِآں کسک بنے سُکھداِا ۔
رِسےدےآں اُرسمای هُن سںگ تک لهراِا ۔
تھرر تھرر کرے کالجا گیت کںبنی کھاِا۔
مست المست هال وِچ بیت رهی سُکھ نال۔
هال مست دا پُچھنَے کیه تھرکںدا هال۔
کںڈا پُڑ رِها دِلے وِچ, نَےنی وس رِها گُل
اسوهج سِکھاای جاںدا هَے پان سُهج دا مُل۔
ِانام
کاواں ! پانی نا تَےنُوں مَےں چُوریآں
کیتیآں دُور نا مےریآں دُوریآں
اوے ڈاکیآ دِآں ِانام وے,
کدے لِآوےں جے پیے-پَےگام وے
تار والِآ سُنی پُکار وے
پیے آگم دی لِآ دے کھاں تار وے
پھون سُهنیاے ٹّلی کھڑکاا
پیآ آگم دی سّد سُناا
واِارلَےس تُوں سُتِآں جگا وے
تَےنُوں دِآں پھِر سونے مڑاا
واِارلَےس تُوں سُتِآں جگا
پیآ آگم دی سّد سُنا وے ۔
نوے دُتیآ سُنی پُکار وے
کرو تڑپھنی دا بےڑا پار وے ۔
جے لِآ ديو کوای پِآم
نےل پےںٹ دِآں ِانام ۔
کُںجیآں
بںدی اجان, ن جان سکےںدی
رجاای تُساں جی دیآں ساایآں۔
بںدی دی مرجی بےسُر هو بولے,
جدوں ورتن کهِر رجاایآں۔
مرجی بںدی دی سُر کری رکھو,
اپنی رجا نال پےارن ۔
ِاس دی بی جاچ تُسانُوں هی هَےوے,
سبھ کُںجیآں تُساں هّتھ ساایآں۔
بِجلی چھُه
کھلڑی دھودِآں اُمرا ساری
بیت چلی مےرے ساایآں
مساں مساں ِاک لاهیاے مگروں
هور آ لگن بلاایآں
تھّک گای هاں دِل نُوں دھو دھو
تےرے لَےک بناںدِآں !
هُن تاں لا کوای بِجلی چھُه تُوں
کر نِج ےوگ گُساایآں۔
'سی لگدا'
هاِا نی ماں مَےنُوں سی لگدا۔
هاِا نی ماں مَےنُوں سی لگدا۔
کِاُں نی دھیاے تَےنُوں سی لگدا
کِاُں نی دھیاے تَےنُوں سی لگدا ?
هاِا نی ماں مےرا سهُ پردےسی,
کلی سُتی نُوں سی لگدا۔
تان نی دھیاے دو جُلیآں,
دو جُلیآں توں سی بھجدا۔
هاِا نی ماں مَےں تِنّ تانیآں,
اجے بی مَےنُوں سی لگدا۔
آ نی دھیاے مَےں کولے مَےں جا,
مااُ نال لگِآ سی نٹھدا۔
تَےں گل لگ کے مَےں سُتیآں,
اجے بی مَےنُوں سی لگدا۔
اُٹھ نی دھیاے اُٹھ ڈاه بهُ چرکھا
جُسا هِلےاں سی نهیں لگدا۔
بھّٹھ نی گھّتاں مواے چرکھے نُوں
هّتھ نی ٹھرن سی بهُوں لگدا۔
لَے نی دھیاے تَےنُوں دِآں اںگیٹھی,
اّگ سےکےاں سی اُٹھ نٹھدا
مَےں سےکی اّگ بتےری, نِّگھ نهیاَو آای,
کںبے کلےجڑا سی لگدا
اّگ نی لگے تےرے سیاے نُوں,
کِسے گلے دس جے سی چھڈدا?
سد نی مااے مےرے کَوتے نُوں ندر اَوهدی نال سی بھجدا
يانا سهُ
اںمی کر دے وِآه, مےرا کر دے وِآه
کلی ڈرے ڈر پاں, کلی ڈرے ڈر پاں
مےرا سهُ نی يانا, کھےڈاں ملیں لُبھانا
مَےں ول نجر ن پاوے, کیکُوں اُمرا وِهاوے ?
مےری اُمرا سِآنی, جوبن کاںگ چڑھانی
مےرے جوبن اُچھالے, جھلے جاںدے ن جھالے
مےرا سهُ نی يانا, پھِردا کھےڈی لُبھانا
مَےں ول نجر ن پاوے, مےرا جیآ جھُںجھلاوے
مےرے کول ن آوے, جاواں کول نساوے
مَےں تاں سهُ دی پِآری سُه نُوں کھےڈ پِآری
کیکن ساه نُوں ریجھاواں, کیکن اںگنے لِآواں ?
اںمیاے ! لَے دےه نی لاواں, سهُ دی پایاَو سداواں
لگ جااے نام دا ٹِّکا, ٹِّکا نام دا پّکا۔
جّٹی
رِڑکے چووے پسُو سںبھالے کّتے پھےرے اّٹی
پیهے گُنّھ پکا پُچاوے لَے سِر لسی مّٹی
کھےتی جا کھلاوے مرداں نالے چُندی پھُّٹی
سیاُں پرووے کّڈھ کسیدے لچھن تریمت جّٹی
تریمت ِاکو جّٹی لوکو هور کھان دی چّٹی۔
پےاس
ساهوے گںگا, کھبے گںگا
سجے گںگا وگدی۔
پانی وِچ وِچالے بںگلُو
پَون مِلے آ اّگ دی۔
جپھیآں پاوے, متھا چُںمے
لگ لگ گل لڈِآوے ۔
پانی پےاس پھےر نهیں بُجھدی
الوکار گل لگدی۔
ڈاکٹر پّد
دادا پِاُ سن وَےد ڈاکٹّر
سپھا جِناں دے چُںمدی پَےر
پانیهار اَوه وِدےا سںدے
من بُدھ وسے جِنھاں دے کھَےر
اسی اناڑی رهے اُمرا بھر
نا پںڈِت نا بنے هکیم
ڈاکٹر دا جے هُن دُمچھّلا
آن لّگے تاں لگسی گَےر ۔
وِسےسن
سںگ رهی سںگےا وِدںتادیآں,
آن وِسےسن مگر پِآ
کِس دے نال لگاایاے تَےنُوں,
مُول نهیں تاں وےاج کےها?
وےاج مِلن تے مِلن ودھاایآں,
کاُن کرے سُکرانے هُن,
وےاج کرے کِ مُول کرے,
جو سںگ سںگدا سدا رِها ?
(ڈاکٹر آپھ اَوریاَےںٹل لرنِںگ دی اُپادھی مِلن تے لِکھی گای ۔)
بُلبُل تے ٹِٹانا
ِاک چھوٹا هی پِںڈ سی کِسے سهِر تے دُور,
هتوں باگ سُںدر تهاں پھُّل لگے بھرپُور ۔
ِاک دِوس اُس باگ وِچ بَےٹھی بُلبُل آِا,
گاوت آسا بھَےروی دینا دِوس بِتاِا۔
سںجھ بھای کھايا ن کُجھ کینا بھُکھ بِهال,
دُور دھرا پر تاڑِآ ِاک چمکدا لال ۔
مار اُڈاری برِچھ توں پهُںچی جُگنُوں پاس,
من مےں ِاه آسا هُتی کرُوں ِاسے ِاک گراس ۔
جُگنُوں نے جد جانِآں ِاه لَےگی مُهِ کھاهِ,
هاتھ جوڑ ِااُں بولِآ: "جرا دےر لَے ساهِ"۔
"دےکھ وڈاای پربھُو دی, لِّکھے لےکھ جِن ماتھ,
"مَےنُوں دیآ پرکاس جهِں, تُجھے راگ گُن ساتھ
"تُوں سلاهُ مم چاننا, مَےں سلاهُں تو راگ,
"سمجھ سِآنپ هَے ِاهی, پربھُو دی سِپھتی لاگ۔
''تُوں گاوت هَےں رات نُوں, مَےں بھی چمکاں رات
"ِاںم کِںم پربھ نے کیآ ? کِ سوبھا پاوے رات۔"
جد چمکیلے کیٹ دی بُلبُل سُن لای کُوک,
اُڈی تُرت ار بھُّکھ دی رهی ن رںچک هُوک۔
تات پرج ِاس بات دا سُنو کان دے میت ۔
جھگڑے جھاںجے چھوڑ کے کرو سبھن سے پریت ۔
(بھاای ساهِب نے آپنے نانا گِآنی هجارا سِںگھ جی دے کهِن تے اںگرےجی دی टिर रहिए (Glow Worm And The Nightingale) रा उठत्नभा रहिडा وِچ کیتا هَے جو کورس دیآں پُستکاں وِچ چھپدی رهی هَے ۔
وِںگا ترّکلا
وِںگا تےرا ترّکلا تٹ تٹ پَےںدی تںد
ول کّڈھ پهِلاں سوهنیاے ترٹن هووے بںد۔
اُگل رّکھی لاِا
ِاک گھڑی تے گھّبِآں سَے کوهاں پایاَے جاِا
ساایآں ! گھُسن ن دےوایں اُںگل رّکھی لاِا۔
سام سوےرے
گگنا اُّتے سام سوےرے چڑھدی هَے جو لالی
سونا بھاپھ بنے جِاُ چڑھدا کجن رںگت کالی
سُهنی دید
پںجے جاگے جِناں دی من دی کھُل گای نیںد
اںدر باهر لکھ رهے تےری سُهنی دید۔
ِانسانی هال
ِاک دانے پا رهے پںچھیآں ِاک مچھیآں پا رهے جال
درد بِدردی دا سکھی ! تک ِانسانی هال۔
نِراستا وِچ آس
دےکھ گھٹا گھن سےام جِس وِچ لالی سُور دی
چھُه رهی جِںد کھِڑان رودی سُهنی هس پای ۔
پُورن سِںگھ دے چلانے 'تے
تےرے سُرت-اُچھالے تَےنُوں کھِدھُو جِاُں بُڑھکاون ۔
پھرسوں چُّک ارس ول تےرے هںبھلے پےے مهواون
کِسے اُچھالے سمےں ارس دے آ گای هّتھ کلاای۔
کھِّچ اُتاهاں لِآ تُدھے نُوں باگ اپنے لاون ۔
(پرو: پُورن سِںگھ دے سدیوی وِچھوڑے تے لِکھی گای,
ٹُٹدے تارے دی لس
(سری مجیٹھیآ جی دے چلانے تے لِکھی کوِتا)
نیلے اج اسمان توں ِاک تارا ٹُّٹا۔
گگنا دے سِںگار نُوں اُه کر گِآ بُّٹا۔
"اّکھ چُںدھےاای'' لِسک ِاک ِاس ٹُٹدِآں پاای
وّل اکاساں تّکدی تد وِسم لُکاای۔
اچرج هُںدے جاںودے, سبھ دےکھنهارے,
مگرے نجر دُڑاںودے, اُس نُور نجارے۔
واه واه ! مُوںهو آکھدے, تے سِپھتا کردے
ِاک دُواے نُوں دّسدے, تے دم گُن دا بھردے۔
رسناں کرن سلاهُتا, نَوں وگدے نالے,
هن گُنهار پرودیآں بی کلما نالے۔
پر اُه تارا کر گِآ, هُن دھاای لںمی
اُس لای ِاه 'گُن کتھا', هُن های نِکںمی ۔
رسنا سبھے سُوم سن, جد سی اَو جیںدا,
کلما سن سبھ سُتیآں, جد سی اَو تھیدا۔
کدر کیتِآں جدوں سی, دِل اُس دے کھِڑنا,
کھُوه سلاهُت نے تدوں, سی ناهی گِڑنا۔
ودھنا سی گُن اُسدے, جد کدر پُآ کے
گُن دےنا سی اساں نُوں, کُچھ هور ودھا کے ۔
واه وادی جد تںد سِاُ 'گُن چںد' ودھیجے
تدوں 'سلاهُت-سںگھ' سن, سُکھ رهے گھُٹیجے ۔
ٹُٹدے تارے دی لِسک دی دےکھو کرنی
کرامات وِچ اےسدے, ِاه جادُوگرنی۔
سیتے مُوںهاں کھُهلدی, مُوںه سیوے پاٹے,
ستھلے کردی تھتھلِآں, جو سن ادھواٹے۔
سُکے سںگھے تر کرے سںگیت لگاںدی,
رسنا گُںگے لاںودی گُنهار گُواںدی ۔
کلمدان توں کلم نُوں, کڈھ باهر لِآوے
بستے کھُهلے کاگتاں, گُن گیت لِکھاوے۔
وَےری سّجن سّبھ نُوں ِاک رںگ چڑھاوے
اپنی مهِماں وِچ هَے, سبھ جوگ لگاوے۔
چکاچُوںدھ جو چھاںودی, لس ٹُٹدے تاريو,
سِپھت سلاه دی بھےٹ هَے, لَے لَےںدی ساريوں
نَےنا تے کمل
کھِڑی کمل واڑی وِکھے
کھلی جاِا مُٹِآر
ننّ دےکھ ریجھے کمل
نِاُ نِاُو کرن جُهار
لگی کمل توڑن جدوں
مَےنُوں مَےنُوں توڑ
کُوک مچی 'چل نال لَے'
هاِا ن پِّچھے چھوڑ ۔
سنمُکھ پرےم
دھاایآں آایآں گایآں سر تے,
پانی پی پِٹھ موڑی
نچدا مور آےا جل پیتا
کںڈ ن موڑی تھوڑی,
ترِپت هوِا سنمُکھ رهِ ٹُردا
جل تکدا تے هٹدا,
سالا ۔ تےه موراں دی دےنی
پی رّج تُدھ نُوں جھوڑی ۔
رکھ ےکین مِهراں تے
رهے اُڈیک بِنا اُه سُهاگوںتی نا
اُڈیک- وںت سُهاگن پتی سهارے تے ۔
اُڈیک جیون هَے مسک-پرےم-تکھتا اے
بِرو سُآد رسے دِل کھِچے دِدارے تے ۔
اُڈیکوںت رهاں رکھ ےکین مِهراں تے
وِچھا کِ نَےن رستے ندر پاونهارے دے۔
بُلبُل اتار نُوں
مےرا رُوپ تے رںگ کھُسبو والا,
پریتم جیونو توڑ گُوايا ای۔
آکھےں : 'تت مَےں تّت نِکال لَےساں '
دےگاں اُبلدیآں دے وِچ پايا ای۔
ارک کڈھ کے پھےر نِتارنوں وے!
اتر کڈھ بی سبر ن آيا ای ۔
پھےر لاِا رساِاناں لاےں ترلے
لےس ماتر جو 'هور' کڈھايا ای۔
اَےپر دےکھ تُوں کُدرتاں اتار سُهنے!
تےرے هّتھ گُلاب ن آيا ای ۔
جو کُچھ تّت هُن تےریآں سیسیآں وِچ
اَوه نهی گُلاب بُهايا ای۔
اَوه جیروناِال رهِ گِآ, دانِآ وے!
کاهنُوں توڑ گُلاب گُآيا ای ۔
گودھی
اسی بال نِآنے نی مااے,
سانُوں اںمی تُوں لاڈ لڈااے:
اسی مںگدے هاں تےری جھولی
دِتی سُهنی نے کھںڈ دی گولی
ِاه بی دات هَے تےری نی مااے !
ساتھوں سُکر سُکر اکھوااے
اَےپر جھولی دا سُآد نی مااے!
کری دُور اُه جھولی ن مااے
رکھیاَو جھولی دے وِچ بِٹھااے۔
تےری باهاں دی اُلر انوکھی
جدوں پَےںدی هَے اُلر کے چوکھی
دھُوڑ بھرِآں نُوں لاے اُٹھاِا
چھُهںدے سار هَے دھُوڑا اُڈااےں
جدوں جھولی دے وِچ بِٹھاِا
آوے سُآد جو مےریاے ماِا
جاوے مانیآ, کهِآ ن جاِا
رکھ گودی دے وِچ بِٹھاِا۔
رکھ جھولی دے وِچ سداِا
کریاَو دُور ن جھولیاَو اںمی نی !
وِّتھ پوے ن مےریاے اںمی نی !
اںمی اںمی نی مےریاے اںمی نی !
کریاَو جھولیاَو وّکھ ن اںمی نی !
مَےں اَوهو
مَےں اَوهو نی اَوهو کُڑیاے
جِس توں پرے رِهاں سُکھ مانے
جِس وِچ ٹُروں تاں چھتریآں تانے
مَےں اَوهو نی اَوه
اںدر بهےں تاں بُوهے مارےں
نیلے پڑدے پای پسارےں
بںد جھروکھے تاکیآں سارے
مت مَےں وڑ جاں اںدر تےرے
مَےں اَوهو نی اَوهو
هُن تُوں اَوهو مَےنُوں بھالوں
مُوںه چُک تکےں بدل کالے
کدوں پھٹن دھُپ-مُوںه دِکھالے
مَےں اَوهو نی اَوهو
چانچک جے درس دِکھاواں
دُور هون اَوه چھاایآں چھاواں
تُوں آکھےں مَےں دھُپے جاواں
چھڈو سهیاَو, کُرسی ڈاوھاں
دھُپ سےکن دیآں موجاں مانا
مَےں اَوهو نی اَوهو
پِآر تُساڈے دا کی مُل
کدے تاں پَےںدا ڈُلھ ڈُلھ ڈُلھ
کدے تاں جاںدا بھُّل بھُّل بھُّل
سُنیاَو لوکا گل اتُل
اےس پِآر تے کدے ن پھُل
مَےں اَوه نی اَوهو
بےدوس
۱
واه پھِکراں دے کوٹ اَورںگے
تےگ بهادر گُر بےدوس 'تے
تےگاں چا چلواایآں
२.
کاتل گُپت گھل وجیر کھاں
اکلاں کھُوب دُڑاایآں
کلگیآں والے جگت پِتا دے
کھںجر پےٹ کھُبھاایآں
३.
واه تےری اَو اکل دانِآں
سیرکھور پھڑے بالک
کںدھاں گِرد چُناایآں
४.
جو کُچھ تُسیں بچانا چاهِآ
اکلاں کھُوب دُڑاکے
اُه کُچھ رُڑھ گِآ واںنگ تیلِآں
رُڑھ گایآں سبھ داناایآں
۵
کروڑاں لّکھاں هجاراں لوکاں
تد توں هُن تک دےکھو
نِںدِآں تُساں داناایآں
پھِٹکاراں پھِٹکاراں مِلدیآں
اّج تک تُساں داناایآں
۶
واه تےریآں داناایآں دُنیآں
واه تےریآں دانیآں
کھںبھ اکل دے سڑدے جِتھے
اَوه هونیآں ورتاایآں
واه تےریآں داناایآں دُنیآں
واه تےریآں داناایآں
۷
واه ےُونانی جّج دانيو
واه تُهاڈیآں داناایآں
سُکرات جِهے دانے نُوں پھڑ کے
وِهُ پِآلیآں پِلواایآں
۸
واه ووه رومن پالٹ دانے
پھکی نُوں پھریس کاایآں
ایسا ورگے نِراپرادھ نُوں
سُولی پھڑ لٹکاایآں
۹
واه مُگلا ! واه کاجی مُپھتی !
واه ِانساپھ داناایآں
گُر ارجن بےدوس پکڑے
کیتیآں رےت وِچھاایآں
اُتوں هور تتیآں رےتاں
بھر بھر کڑچھ پواایآں۔
سیسا
جگت پرسِدھ دانِآں رل کے
مُورت ِاک بناای
چُن چُن سُهنے رںگ انےکاں
ِاک تسویر پھباای
ِاه تسویر جڑی وِچ سیسے
سیسا سی کراماتی
جڑی مُورت نُوں پِآ دِساوے
پر جے گهُ بھر کیتا درِسٹی
مُوںه دسن والے سیسے دا
کںم بی ِاه سیسا پِآ دےوے
جد مَےں تکاں ِاس مُورت وِچ
پواں نا کِسے بھُلےوے ۔
سُںدرم
تےرے لای اے بُت تےرا
اُس نهیں سی ساجِآ۔
چھِپکے بَےٹھن لای اپنے
چھنّ سی ِاک چھا لِآ۔
اُکتا گِآ سی بهِ ِاکّلا
ارس تے بَےکُںٹھ وِچ ۔
ناجر هو دےکھن لای اُس
اے باگ سی لُآ لِآ۔
دےکھے دِکھاوا سُںدرم
جو آپ اُس پھَےلايا۔
کَون تُوں هَے چُپ رهُ رے
مگج کاهنُوں کھا لِآ۔
نِآنا بال
جات مِراسی, سمجھ ن سوجھی
بھرِآ بھُلاں نال ۔
بُلبُل گلا رسیلا ناهی
نا سُدھ سُر نا تال !
جپ تپ سںجم نا برت پُوجا
نا گھالی کوای گھال۔
هد رِآجت کُای نا پّلے
نا وِچ ِالم کمال ۔
رُوس رُوس پواں جِوےں کوای رُسے
ماں سيوں نِآنا بال۔
هُکم کماایاے کار
کولوں گا اُٹھی ِاک بُلبُل
"هُکم کماایاے کار"
نچیاے, ٹپیاے, گاایاے, اُڈیاے
هُکم کماایاے کار۔
وسل, بسںت, پتجھڑی, وِچھڑن
پریتم کدے ن وِسرے
وِچ سںگیت پرچیاے سکھیاے
هُکم کماایاے کار۔
آپا چینی
تکو سهیاَو ! اج اساں نُوں سیسا هَے ِاک مِلِآ
'کھُد بینی' تے 'آپا چینی' دو رںگی سںمِلِآ
سالا ِاس وِچ ''آپا چینن والی'' مُورت وےکھاں
کھُد بینی دا رںگ اےس دا ههے دُور هی کھلِآ
اپنی ارداس
(سری گُرُو اںگد دےو جی دی سےوا وِچ)
هے گُرُو اںگد دےو !
نِری نا تُوں تسویر گُرُو نانک دی سُهنِآں
تُوں اُهی سریر, اَوهو من, اَوهو جوت هَےں تُوں
تُّٹھ اُسے هی واںنگ چرن سرن دا دان دے
نِبھ جااے مےری ساںجھ تےرا سِّکھ اکھوان دی
هے گُر اںگد دےو ! کِلوِکھ کر ديو دُور
لا کے اپنی سےو 'سجن' واںنگ اُدھار لَے ۔
سدا هجُور
ساهِب سدا هجُور هَے
من هَے گَےر هجُور
کھےلاں رتڑے بال جِاُں
ماں توں رهِںدا دُور ۔
ادا
ڈَورُو وجاِا ڈھولا !
لوکی جا سُن کے آون
ڈھُوںڈت پھِرےں تُوں اَوهلا
آپا کرےں چھِپاون
ِاه کی ادا هَے تےری !
بھےت
جے مِلنے وِچ هَے دےری
اُداسی دِل دی ن کھا کوای
بنا ساتھی تُوں ِاک توتا
جُ جاهر بھےت ن هوای
سِکھا اُسنُوں تُوں ناں پریتم
رٹے جو رات دِن بَےٹھا
تےرے سرون تے گھر تےرا
پوِتر دےه نگر هوای۔
راگ
پھس سںگیت رِها سںگھ تےرے
تدے کھںگھُورے مارےں ۔
گا گا کے کڈھ ِاسنُوں باهر
بُلبُل جِاُ گا گا رے۔
اںدر رکھِآ راگ ن رهِںدا
تان پِآ کوای لاوے
ِاس سُننے دا جگ هّک رکھے
دے دے هّک پرارے ۔
سیرت
مَےں 'سُورت' تُوں سُورت هَے نهی
سُورت بِن 'سیرت' تُوں
سیرت نِری ن پکڑے آوے
هاری پھڑ پھڑ سیرت نُوں
کدے تاں سُورت بنکے آ جا
گل لا لَے ترسںدڑی نُوں
سُورت نال جے سیرت دِّسے
پکڑ بهاواں سیرت نُوں
کّجی رِّجھے
رّج رّج کے بھںڈ لِآ جے,
هُن تاں آکھو بّس!
کّجی رِّجھے کوای ن بُّجھے,
تد تاں بھردا رّس۔
نِںدا اُستُت دواُو بِورجت
نا رو, نا پِآ هّس ۔
دںداتیت سُّکھ دا ڈےرا,
اُه تھاں دے کوای دّس ۔
(ابھِنںدن گرںتھ بھےٹا سںبںدھی 'کھالسا سماچار' وِچ گِآنی مهاں سِںگھ جی ولوں کیتی پرسںسا پڑھکے لِکھی کوِتا )
روسنی
مِلے ِاک چھُه جِ بتی نُوں
اُ بل هو جاِا جھٹ روسن
تُوں پھُوکی سِر بِسک جاای
دے پھُوکاں سِر کھپاای جا
کدے رّسے بلَودے ناں
کھروے هّتھ
جھاوےں گھُمِآراں گھڑے
ِاک توں ِاک ودھیک
تےرے هّتھ دی سںمتا سّکے کر ن رتیک
دو دوهے
१.
کر کرودھ, دُکھ دِتِآں
آپا کھادھا جاِا,
جِاُ مدھ ماکھی ڈںگ کے
اپنی جِںد گواِا ۔۔۱۔۔
२.
من بَےری بھيا,
گھر مےں لگ رهی رار,
بِتے رات دِن رار مےں
کهِ بِدھ مِلے مُرار ۔۔۲۔۔
ترِسنا
ترِسنے ! بن جا درسن-ترِسنا
لگی رهُ مَےں نال 'لال
لالسا' بِن سُن سکھیاے
رهے ن هور سںبھال۔
ترُٹھ پوو
ندیاَو ترںدڑی تے تُلها پُرانا
کھےاُ ن جانا, مَےں من تارُو دس مےرے ساهِب
کِوےں کھےاُ
ن جھولی ن تَولا ن بُک اںگنے
تُوٹھ بی پوو تاں کِوےں لےاُں ?
بِرد آپنا پال
سُورج دُآلے گرهِ جو گھُںمدے
اپنی سکت نال
کُدرت کَون اساڈی داتا
گھُںم سکیاے تُدھ دُآل
هے سُوراں دے سُور امِتے
کھِچ اپنی دے جور
رّکھ اپنے دُآلے گھُںمدے
بِرد اپنا پال۔
رکھی اپنے نال
دِسدا نهیں بھُلیدا نهی
رهنَے نالو نال
رهنَے نالو نال سُهنِآں
رکھ بی اپنے نال
رکھ بی اپنے نال سُهنِآں
رکھ بی اپنے نال