ਬਨਾਰਸ : ਅਯੁੱਧਿਆ ਤੋਂ ਆਪ ਜੀ ਬਨਾਰਸ ਪੁੱਜੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਾਰਾਨਸੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਅਗਹੋਰੀ ਜਾਤ ਦੇ ਲੋਕੀਂ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਾਮ ਮਾਰਗੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਅੰਗ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਹੀ ਕਰਵਤਰ (ਆਰਾ) ਸੀ, ਜਿਸ ਹੇਠਾਂ ਸਵਰਗ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਸਿਰ ਰੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਟਵਾਂਦੇ ਸਨ। ਬਨਾਰਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੌਤ ਵੀ ਤੁਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਬਨਾਰਸ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇਗਾ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਵੀ ਸੀ। ਫ਼ਾਹਯਾਨ ਚੀਨੀ ਯਾਤਰੀ ਨੇ ਬਨਾਰਸ ਵਿਖੇ 'ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ- ਵਿਦਿਆਲਾ' ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਪਾਪ ਤੇ ਠੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ 'ਬਾਨਾਰਸ ਕੇ ਠੱਗ' ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਥੇ ਹੀ ਕਬੀਰ ਜੀ ਅਤੇ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਜਾਤ ਦੇ ਅਭਿਮਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹੁਝੇ ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਹਟਣ ਦਾ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਤਸੀਹੇ ਵੀ ਝੱਲਣੇ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੁਣੌਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬਨਾਰਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਟਿਕਾਣਾ 'ਮਗਹਰ' (ਹੜੱਬਾ) ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਧਰਮ ਅਭਿਮਾਨੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਥੇ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਨਰਕ ਜਾਏਗਾ। 'ਹਰਿ ਕਾ ਸੰਤੁ ਮਰੈ ਹਾੜੰਬੈ ਤ ਸਗਲੀ ਸੈਣ ਤਰਾਈ” ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੇ ਬਾਣੀ ਉਚਾਰੀ। ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਦੇ ਅਭਿਮਾਨੀ ਮਾਰਨ ਤੇ ਸਾੜਨ ਆਏ ਪਰ ਜਦ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚਮਿਆਰ ਹਨ ਤਾਂ