ਕਰੋੜਸਿੰਘੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਵੱਲ ਹੀ ਇਲਾਕਾ ਮੱਲ ਲਿਆ।
ਸਿੰਘਪੁਰੀਆਂ ਨੇ ਰੋਪੜ, ਕਨ੍ਹਈਏ ਤੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਲਹਿੰਦੇ ਨੂੰ ਨੱਕੇ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਨਕੱਈਆਂ ਨੇ, ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਏ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੇ ਤੇ ਭੰਗੀ ਚੱਜ ਦੁਆਬ ਵਿਚ ਫੈਲ ਗਏ।
ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਡੱਲੇਵਾਲੀਏ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਸਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵੀ ਸੀ।
ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਸਮੇਤ ਦੁਆਬਾ ਮੱਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪਟਿਆਲੇ, ਨਾਭੇ ਤੇ ਜੀਂਦ ਵੱਲ ਫੁਲਕੀਏ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ।
ਪੰਥ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਓਥੇ ਰਹਿ ਰਹੀਆਂ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
"ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਜੋ ਮੂੰਹ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਵਾਰਨ ਵਿਚ ਮਿਸਲਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮਿਸਲਦਾਰਾਂ ਦੇ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਸਨ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਰਲ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਮਿਸਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿਖ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਝਾ ਤੇ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਕਾਬਲ ਕੰਧਾਰ ਤੋਂ ਚੀਨ ਤੱਕ ਪੈਣ ਲੱਗੇ। ਮਿਸਲਾਂ ਹੱਥ ਫੜੀਆਂ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਕਸ਼ਾ ਉਲੀਕਿਆ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਖੈਬਰ ਤੋਂ ਜਮਨਾ ਤੀਕ ਤੇ ਸਿੰਧ ਤੋਂ ਤਿੱਬਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ।"
ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਕਾਹਲੇ ਸਨ ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸਿਖ ਕਥਾ ਵਿਚ ਹੀ ਐਸੀ ਖਿੱਚ ਸੀ ਕਿ ਬਾਬਾ ਜਦ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਕਥਾ ਦੇ ਸਮੇ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਵੀ ਉਰੇ ਪਰੇ ਲਿਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਥਾ ਹੁਣ ਓਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜਦ ਮੈਂ ਬਾਬੇ ਕੰਦੀ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਸਾਂ ਤਾਂ ਬਾਬੇ ਨੇ ਕਥਾ ਆਰੰਭ ਕਰਦਿਆਂ ਸਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ,
ਸਿਖ ਕਥਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਗੁਰਸਿਖ ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ 'ਨਿਰਗੁਣ' ਹੈ ਤਾਂ ਸਿਖ ਕਥਾ 'ਸਰਗੁਣ ਹੈ। ਜੇ ਬਾਣੀ ਦਾ ਥਾਹ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਤਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਉਸ ਬਾਣੀ ਨਾਲ
