ਸੁੰਨਤਿ ਮੁਸਲਮਾਣ ਦੀ ਤਿਲਕ ਜੰਝੂ ਹਿੰਦੂ ਲੋਭਾਣੈ॥

ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਕਹਾਇਦੇ ਇੱਕ ਨਾਮੁ ਦੁਇ ਰਾਹ ਭੁਲਾਣੈ॥

ਬੇਦ ਕਤੇਬ ਭੁਲਾਇ ਕੈ ਮੋਹੇ ਲਾਲਚ ਦੁਨੀ ਸੈਤਾਣੇ॥

ਸਚੁ ਕਿਨਾਰੇ ਰਹਿ ਗਇਆ ਖਹਿ ਮਰਦੇ ਬਾਮ੍ਹਣਿ ਮਉਲਾਣੇ॥

ਸਿਰੋ ਨ ਮਿਟੇ ਆਵਣਿ ਜਾਣੇ॥ ੨੧॥

 

ਪਦ-ਅਰਥ- ਤਕਬਰੀ-ਹੰਕਾਰ। ਬਖੀਲਿ-ਚੁਗਲੀ। ਲੋਭਾਣੇ-ਫਸ ਗਏ। ਚਾਰਿ ਮਜ਼੍ਹਬਾਂ-ਸ਼ੀਆ, ਸੁੰਨੀ, ਰਾਫਜ਼ੀ, ਇਮਾਮਸਾਫ਼ੀ।

ਵਿਆਖਿਆ- ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਚਾਰ ਵਰਨ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸੂਦਰ) ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਮਜ਼ਬ (ਸ਼ੀਆ, ਸੁੰਨੀ, ਰਾਫਜ਼ੀ ਅਤੇ ਇਮਾਮਸਾਫੀ) ਬਣਾ ਲਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਖੁਦਗਰਜ਼ੀ, ਨਫਰਤ, ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਆਸਰੇ ਖਿੱਚਾਖਿੱਚੀ ਅਤੇ ਧੱਕੇਜ਼ੋਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ (ਕਾਂਸ਼ੀ) ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਤੇ ਉਧਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਮੱਕੇ ਦਾ ਹੱਜ ਕਰਨ ਵਿਚ ਹੀ ਨਿਜਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸਮਝੀ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਜ਼੍ਹਬ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸੁੰਨਤ ਕਰਾਉਣ ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਓਧਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਿੰਦੂ ਵੀ ਤਿਲਕ ਜੰਝੂ ਆਦਿ ਵਿਖਾਵਿਆਂ ਵਿਚ ਫਸ ਗਏ। ਹਿੰਦੂ ਰਾਮ-ਰਾਮ ਆਖਦੇ ਸਨ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਹੀਮ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਾਂ ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਨ ਪਰ ਭੁਲ ਕੇ ਦੋ ਰਾਹ ਬਣਾ ਲਏ। ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲ ਕੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਵਾਂਗ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਮੋਹੇ ਗਏ। ਸੱਚ ਨੂੰ ਦਰਕਿਨਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਿਰਕੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਮੌਲਵੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਖਹਿ ਖਹਿ ਕੇ ਮਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਆਵਾਗਵਣ ਅਰਥਾਤ ਜੰਮਣ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਨਾ ਗਿਆ।

ਚਾਰੇ ਜਾਗੇ ਚਹੁ ਜੁਗੀ ਪੰਚਾਇਣੁ ਪ੍ਰਭੁ ਆਪੇ ਹੋਆ॥

ਆਪੇ ਪਟੀ ਕਲਮਿ ਆਪ ਆਪੇ ਲਿਖਣਹਾਰਾ ਹੋਆ॥

ਬਾਝੁ ਗੁਰੂ ਅੰਧੇਰੁ ਹੈ ਖਹਿ ਖਹਿ ਮਰਦੇ ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਲੋਆ॥

ਵਰਤਿਆ ਪਾਪੁ ਜਗਤਿ ਤੇ ਧਉਲੁ ਉਡੀਣਾ ਨਿਸਿਦਿਨਿ ਰੋਆ॥

ਬਾਝੁ ਦਇਆ ਬਲਹੀਣ ਹੋਉ ਨਿਘਰ ਚਲੋ ਰਸਾਤਲਿ ਟੋਆ॥

ਖੜਾ ਇੱਕਤੇ ਪੈਰ ਤੇ ਪਾਪ ਸੰਗਿ ਬਹੁ ਭਾਰਾ ਹੋਆ।

ਥਮੇ ਕੋਇ ਨ ਸਾਧੁ ਬਿਨੁ ਸਾਧ ਨ ਦਿਸੈ ਜਗਿ ਵਿਚ ਕੋਆ॥

ਧਰਮ ਧਉਲੁ ਪੁਕਾਰੇ ਤਲੈ ਖੜੋਆ॥ ੨੨॥

 

ਪਦ-ਅਰਥ- ਪੰਚਾਇਣ-ਪੰਚਾਂ ਦਾ ਇੱਕੱਠ। ਉਡੀਣਾ-ਉਦਾਸ। ਨਿਸਦਿਨ- ਰਾਤ ਦਿਨ।

ਵਿਆਖਿਆ- ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਾਰਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਰੌਲੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਚਾਰੇ ਜਾਗੇ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਮਜ਼ਹ੍ਬਾਂ ਵੱਲ