ਪਹਿਲਾ ਬਾਬੇ ਪਾਇਆ ਬਖਸੁ ਦਰਿ ਪਿਛੋਦੇ ਫਿਰਿ ਘਾਲਿ ਕਮਾਈ॥

ਰੇਤੁ ਅਕੁ ਆਹਾਰੁ ਕਰਿ ਰੋੜਾ ਕੀ ਗੁਰ ਕੀਆ ਵਿਛਾਈ॥

ਭਾਰੀ ਕਰੀ ਤਪਸਿਆ ਵਡੇ ਭਾਗਿ ਹਰਿ ਸਿਉ ਬਣਿ ਆਈ॥

ਬਾਬਾ ਪੈਧਾ ਸਚਿ ਖੰਡਿ ਨਉ ਨਿਧਿ ਨਾਮੁ ਗਰੀਬੀ ਪਾਈ॥

ਬਾਬਾ ਦੇਖੈ ਧਿਆਨ ਧਰਿ ਜਲਤੀ ਸਭਿ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦਿਸਿ ਆਈ॥

ਬਾਝੁ ਗੁਰੂ ਗੁਬਾਰੁ ਹੈ, ਹੈ ਹੈ ਕਰਦੀ ਸੁਣੀ ਲੁਕਾਈ॥

ਬਾਬੇ ਭੇਖ ਬਣਾਇਆ ਉਦਾਸੀ ਕੀ ਰੀਤਿ ਚਲਾਈ॥

ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੋਧਣਿ ਧਰਤਿ ਲੁਕਾਈ॥ ੨੪॥

 

ਪਦ-ਅਰਥ- ਆਹਾਰੁ-ਖੁਰਾਕ। ਪੈਧਾ-ਵਡਿਆਇਆ ਗਿਆ।

ਵਿਆਖਿਆ- ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਬੇ (ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ) ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦਰ ਘਰ ਤੋਂ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਰਾਹੀਂ ਘਾਲਣਾ ਘਾਲੀ। ਰੇਤ ਅਤੇ ਅੱਕ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਰੋੜਾਂ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਸੁੱਤੇ ਭਾਵ ਨਿਮਰਤਾ ਧਾਰੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਤੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਲ ਬਣ ਆਈ। ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਚਖੰਡ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਡਿਆਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ (ਖਜ਼ਾਨਾ), ਨਾਮਦਾਨ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ (ਨਿਮਰਤਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦਿੱਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਨੇਰਾ ਹੈ ਤੇ ਲੁਕਾਈ ਦੀ ਹਾਹਾਕਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸੁਣੀ। ਤਾਂ ਬਾਬੇ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ) ਨੇ ਆਪਣਾ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਰੀਤ ਤੋਰੀ ਤਾਂ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਉਧਾਰ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਉਧਾਰ ਲਈ ਚੜ੍ਹ ਪਏ।

ਬਾਬਾ ਆਇਆ ਤੀਰਥੈ ਤੀਰਥਿ ਪੁਰਬਿ ਸਭੇ ਫਿਰਿ ਦੇਖੈ॥

ਪੁਰਬਿ ਧਰਮੁ ਬਹੁ ਕਰਮਿ ਕਰਿ ਭਾਉ ਭਗਤਿ ਬਿਨੁ ਕਿਤੇ ਨ ਲੇਖੈ ॥

ਭਾਉ ਨ ਬ੍ਰਹਮੈ ਲਿਖਿਆ ਚਾਰਿ ਬੇਦਿ ਸਿਮ੍ਰਿਤ ਪੜਿ ਪੇਖੈ॥

ਚੂੰਡੀ ਸਗਲੀ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਸਤਿਜੁਗਿ ਆਦਿ ਦੁਆਪਰਿ ਤੇਤੇ॥

ਕਲਿਜੁਗਿ ਧੁੰਧੂਕਾਰੁ ਹੈ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਈ ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਭੇਖੇ ॥

ਭੇਖੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨ ਪਾਈਐ ਆਪੁ ਗਵਾਏ ਰੂਪ ਨ ਰੇਖੈ ॥

ਗੁਰਮੁਖਿ ਵਰਨੁ ਅਵਰਨੁ ਹੋਇ ਨਿਵਿ ਚਲਣਾ ਗੁਰਸਿਖਿ ਵਿਸੇਖੈ॥

ਤਾ ਕਿਛੁ ਘਾਲਿ ਪਵੈ ਦਰਿ ਲੇਖੈ॥ ੨੫॥

 

ਪਦ-ਅਰਥ- ਪੁਰਬ-ਦਿਨ ਦਿਹਾਰ। ਵਿਸੇਖੈ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼। ਧੁੰਧੂਕਾਰ-ਹਨੇਰਾ।

ਵਿਆਖਿਆ- ਧਰਤੀ ਦੀ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਉਧਾਰ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਆਏ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਮਨਾਏ ਜਾਣ