

ਹੱਜ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰਾਤ ਪਈ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮਹਿਰਾਬ ਵੱਲ ਅਥਵਾ ਕਾਅਬੇ ਵੱਲ ਪੈਰ ਪਸਾਰ ਕੇ ਸੋਂ ਗਏ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਜੀਵਣ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰੀ ਤੇ ਨਾਲ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਕਾਫਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਫਿਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖ਼ੁਦਾ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਲੱਤਾਂ ਕਰਕੇ ਕਿਉਂ ਢੀਠ ਹੋ ਕੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈਂ? ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਧਰ ਖ਼ੁਦਾ ਦਾ ਘਰ ਨਹੀਂ, ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਲੱਤਾਂ ਕਰ ਦਿਓ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਜੀਵਨ ਨੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਟੰਗਾਂ ਤੋਂ ਪਕੜ ਕੇ ਘਸੀਟਿਆ, ਤਦ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਅਬਾ ਵੀ ਘੁੰਮ ਗਿਆ ਅਰਥਾਤ ਜਿਧਰ ਲੱਤਾਂ ਗਈਆਂ, ਉਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੱਕਾ/ ਕਾਅਬਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਕੀ ਸੀ ਸਾਰੇ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਪੁਛਨਿ ਗਲ ਈਮਾਨ ਦੀ ਕਾਜੀ ਮੁਲਾ ਇੱਕਠੇ ਹੋਈ॥
ਵਡਾ ਸਾਂਗੁ ਵਰਤਾਇਆ ਲਖਿ ਨ ਸਕੈ ਕੁਦਰਤਿ ਕੋਈ॥
ਪੁਛਨਿ ਖੋਲਿ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਹਿੰਦੁ ਵਡਾ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨੋਈ॥
ਬਾਬਾ ਆਖੇ ਹਾਜੀਆ ਸੁਭਿ ਅਮਲਾ ਬਾਝਹੁ ਦੋਨੋ ਰੋਈ॥
ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੁਇ ਦਰਗਹ ਅੰਦਰਿ ਲਹਨਿ ਨ ਢੋਈ॥
ਕਚਾ ਰੰਗੁ ਕੁਸੰਭ ਦਾ ਪਾਣੀ ਧੋਤੇ ਥਿਰੁ ਨ ਰਹੋਈ॥
ਕਰਨਿ ਬਖੀਲੀ ਆਪਿ ਵਿਚਿ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਇਕਥਾਇ ਖਲੋਈ॥
ਰਾਹਿ ਸੈਤਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਗੋਈ॥ ੩੩॥
ਵਿਆਖਿਆ- ਜਦੋਂ 'ਫਿਰਿਆ ਮਕਾ ਕਲਾ ਦਿਖਾਰੀ' ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਕਾ ਘੁੰਮਣ ਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ ਵਾਪਰਿਆ ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਜ਼ੀ ਤੇ ਮੁੱਲਾਂ ਇੱਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ' ਨੇ ਵੱਡਾ ਸਾਂਗ ਰਚਾਇਆ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਕਾਜ਼ੀ ਮੁੱਲਾਂ ਆਦਿ ਹਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਉੱਤਮ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ। (ਇਥੇ ਗੱਲ ਨੋਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਪੰਕਤੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇੰਝ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੱਕੇ ਦੇ ਹਾਜੀਆਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਉੱਤਮ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ) ਹਾਜ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਬਾਬੇ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੇਕ ਅਮਲਾਂ ਬਾਝੋਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਖੁਆਰ ਹੋਣਗੇ ਅਥਵਾ ਰੋਣਗੇ। ਚੂੰਕਿ ਕਸੁੰਭੇ ਦਾ ਰੰਗ ਕੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਕਦੇ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਧੌਣ ਕਰਕੇ ਉਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਰੰਗ ਕਦੇ ਵੀ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਪਸ ਵਿਚ ਈਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਹੀਮ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹਨ । ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਰਾਹ ਪੈ ਕੇ ਖਰਾਬ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਧਰੀ ਨੀਸਾਣੀ ਕਉਸ ਕੀ ਮਕੇ ਅੰਦਰਿ ਪੂਜ ਕਰਾਈ॥
ਜਿਥੈ ਜਾਇ ਜਗਤਿ ਵਿਚਿ ਬਾਬੇ ਬਾਝੁ ਨ ਖਾਲੀ ਜਾਈ॥