"ਪੁਰਾਣਿਕ ਸਾਹਿੱਤ ਵਿਚ ਕਈ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਤਪ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੇਨਕਾ, ਰੰਭਾ, ਉਰਵਸ਼ੀ, ਤਿਲੋਤਮਾ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਸਾਮੀ ਸਾਹਿੱਤ ਵਿਚ ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਜਾਂ ਪਰੀ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਕੋਹਕਾਫ ਪਰਬਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।" (ਡਾ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ-ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਸੰਦਰਭ ਕੋਸ਼, ਪੰਨਾ 27)

 

ਸਚਖੰਡਿ- ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ 'ਸਚਿਖੰਡਿ ਵਸੈ ਨਿਰੰਕਾਰੁ ॥ ਮਨੁਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਆਪ ਹੀ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਨਿਰੰਕਾਰ ਦਾ ਘਰ।

 

ਸਰੇਵੜੇ- ਸਰੇਵੜੇ ਜੈਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। "ਇਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਪਰ ਈਸ਼ਵਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਆਤਮਾ ਹੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੋਂ ਦੋ ਸੰਪਰਦਾਇ ਹਨ। ਸਵੇਤੰਬਰ ਜਿਹੜੇ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੂਸਰਾ ਦਿਗੰਬਰ ਜਿਹੜੇ ਨਗਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੈਨੀ ਲੋਕ ਕਰਮ ਫਿਲਾਸਫੀ ਤੇ ਆਵਾਗਵਨ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।" (ਡਾ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ)

 

ਸਿੰਮ੍ਰਿਤਿ- ਸਿਮ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਹੈ। "ਇਹ ਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਲਿਖੇ ਹਨ।" (ਡਾ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ: ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਸੰਦਰਭ ਕੋਸ਼) ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਮ੍ਰਿਤੀਆਂ (ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ) ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਰੇ ਪੱਕੀ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਤਾਈ ਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਇੱਕੱਤੀ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਨੁ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਪ੍ਰਮੁਖ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵਰਣ-ਵੰਡ ਦਾ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

 

ਸਾਕਤ- ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ। ਸਾਕਤ ਮਤ ਵਾਲੇ ਦਸ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਵੀਆਂ ਹਨ-ਕਾਲੀ, ਤਾਰਾ, ਸੋਤਸੀ, ਭੁਨੇਸ਼ਵਰੀ, ਭੈਰਵੀ ਆਦਿ। ਪਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਮਾਇਆ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਜਾਂ ਇਨਸਾਨੀ ਪੈਂਤੜੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸਿੱਧੀ-ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਕਰਾਮਾਤ ਜਾਂ ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸ਼ਟ (ਅੱਠ) ਜਾਂ ਅਠਾਰਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਖਵਾਉਂਦੀਆਂ उठ। ਸ਼ਿਵ-ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ) ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਂ ਰੁਦੂ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਇਹ ਰੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪਿਉ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਰੁਦੂ (ਰੋਣ) ਰੱਖਿਆ। ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਲੱਛਣ ਦਰਸਾਏ ਹਨ। 'ਸ਼ਿਵ' ਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਉਪਲੱਬਧ ਨਹੀਂ। ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਦਾਵੜਾਂ ਦਾ ਸੀ । ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਜੁਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ