ਪਹਿਲੇ ਸਿੰਧੀ ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਉਹਨਾਂ ਰਾਹਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਠਾਂ ਵਿੱਚ ਈ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਅਬਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜੇ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਸੀ। ਜਾਗੀਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਗੋਠ ਸੀ । ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਗੋਠਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬਿਠਾਇਆ। ਹਰ ਗੋਠ ਦਾ ਇੱਕ ਨੰਬਰਦਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਹਰ ਗੋਠ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਨ, ਕਰਜ਼ਾ ਤੇ ਲੋੜ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਆਂ ਨੰਬਰਦਾਰ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਤੇ ਜ਼ਮਾਨਤ ਨਾਲ ਈ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ।
ਕੁੱਲੀ ਝੁੱਗੀ ਬਣਾਵਣੀ ਤੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੌਖੀ ਸੀ । ਅਸਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਸਾਨ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਉੱਤੇ ਕੱਖ ਕਾਨੇ ਦੀ ਝੁੱਗੀ ਜਾਂ ਛੱਤ ਪਾਈਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਏਥੇ ਕੰਧਾਂ ਸਰਕਾਨੇ ਯਾ ਪਿਲਛੀ ਦੀਆਂ ਛਮਕਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਿਲਛੀ, ਵਣ ਤੇ ਕਾਲਾ ਕਿੱਕਰ ਆਮ ਸੀ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਏਸੇ ਲਈ ਅਸਾਂ ਘਰ ਬਣਾਵਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਾਹਲੀ ਵਿਖਾਈ। ਝੱਟ ਕਰਕੇ ਹੱਥ ਹੱਥੀਂ ਰਲ ਕੇ ਕੁੱਲੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ। ਮੋਹੜੇ ਗੱਡ ਕੇ ਪਸਾਰ ਵੀ ਬਣਾ ਲਏ। ਉੱਥੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਖੌਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਕੰਢਾ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਤੇ ਲੂਣ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਲੀੜੇ ਕੱਪੜੇ ਹਰ ਵਕਤ ਗਿੱਜੇ ਗਿੱਜੇ ਤੇ ਖੁਰਦਰੇ ਖੁਰਦਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਨਹਿਰ (ਰਾਜਬਾਹ) ਵਗਦੀ ਸੀ । ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਨਹਿਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਮਿਲਣਾ ਏ, ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨ? ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਕੌਣ ਉਡੀਕ ਕਰੇ । ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਹਕਾਂ ਨੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਈ ਮੋਘੇ ਦੇ ਨੱਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗੋਠਾਂ ਵੱਲ ਮੋੜ ਲਏ ਸਨ। ਸਿੰਧੀਆਂ ਲਈ ਤਾਂ ਆਫ਼ਤ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਹਕਾਂ ਰੋਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਸੁੱਕਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਜਿਹੜਾ ਸਿੰਧੀ ਪਾਣੀ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨੱਕਾ ਮੋੜਨਾ ਚਾਹਦਾ, ਉਹਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਕੁੱਟ ਪੈਂਦੀ। ਇੰਜ ਇਕੱਲੇ ਇਕੱਲੇ ਹੋ ਕੇ ਕਈ ਸਿੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਫੰਡ ਪੈ ਗਈ ਤਾਂ ਮੁੜ ਕੋਈ ਸਿੰਧੀ ਪਾਣੀ ਵੱਲ ਨਾ ਆਇਆ।
ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਹਕ ਬੰਦੂਕਾਂ, ਡਾਂਗਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦਾ ਅਸਲਾ ਲੈ ਕੇ ਮੋਘਿਆਂ ਉੱਥੇ ਥੜ੍ਹਾ ਮੱਲ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ । ਅਯੂਬ ਖਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸੀ, ਅਸਲੇ ਦਾ ਕੋਈ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਰਾਜੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੀ । ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੰਧੀ ਨਹਿਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਂਵਦਾ।
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਿੰਧੀ "ਝੰਜੇ ਮਾਣੂ" ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਝੰਜੇ ਮਾਣੂ ਦੇ ਅਸਰ ਕੋਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪਹਿਲੇ ਈ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿਉਂ ਜੁ ਪੁਲਸ ਵੀ ਝੰਜੇ ਮਾਣੂ ਦਾ ਈ ਸਾਥ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਧੀ ਨੁਮਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੀ ਨਾ ਕਿਸੀ ਬਹਾਨੇ ਪੁਲਸ ਕੋਲੋਂ ਤੰਗ ਕਰਾਵੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ । ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਕੀ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਕਾਲੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਵੀ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਵਾਇਸਾਰਾਏ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਚੌਧਰੀ ਅਖਵਾਂਦੇ ਸਨ, ਸਿੰਧੀ ਮਾਨਵਾਂ (ਲੋਕਾਂ) ਨੂੰ ਡਰਾਈ ਧਮਕਾਈ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
