ਕਿ ਅਸਾਡੀ ਗੋਠ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁੰਡੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦਰਜੇ ਤੀਕਰ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ । ਵਜ੍ਹਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸੀ, ਅਸਾਡੀ ਗੋਠ ਸਿੱਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੋਠ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਕਈ ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ ਅਸਾਡੇ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਏ ਸਨ।

ਖਾਸ ਕਰ ਟੱਲਪੁਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੇੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਨ ਨਾਂ ਦਾ ਸਿੰਧੀ ਘਰਾਣਾ ਤੇ ਅਸਾਡਾ ਗੂੜਾ ਸੱਜਣ ਬਣ ਗਿਆ। ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਥਾ ਤੇ ਉਹਦੀ ਵਹੁਟੀ ਰੋਜ਼ ਈ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਬਹਾਨੇ ਅਸਾਡੇ ਘਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸਨ । ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਵਾਂਦੇ ਤੇ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਖੁਰਾਕ ਲੈ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਅਸਾਨੂੰ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਅਜੇ ਮੁਫ਼ਤ ਰਾਸ਼ਨ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ।

ਖ਼ੁਰਾਕ ਉੱਥੇ ਦੀ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸੀ । ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ ਗਾਵਾਂ ਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਘਿਓ ਵੇਚ ਕੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਦੁੱਧ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਗਾਵਾਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚੋਂ ਘਿਓ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਨਿੱਕਲਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਸਿੰਧੀ ਗੋਠ ਵਿੱਚ ਸੇਠਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਹੱਟ ਸੀ। ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੈਆਂ ਲੋਕ ਉੱਥੋਂ ਈ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਸਲ ਰਹਿਣ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਇੰਜ ਉਹਨਾਂ ਸਿੰਧੀ ਰਾਹਕਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉੱਤਰਦਾ।

ਕਣਕ ਉਹ ਲੋਕ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਖਾਂਦੇ ਕਿਉਂ ਜੁ ਕਣਕ ਖਾਵਣ ਨਾਲ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਮੋਟੇ ਲਾਲ ਚੌਲ ਖਾਂਦੇ ਸਨ । ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਸਮ ਵੀ ਆਮ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਆਅਲਾ ਕਿਸਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਸੀਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਚਾਹ ਆਮ ਪੀਂਦੇ ਸਨ। ਜਿਆਦਾ ਨਮਕੀਨ ਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਚਾਹ।

ਖ਼ੁਰਾਕ ਲਈ ਉਹ ਲੋਕ ਦੱਭ (ਜੀਹਦੀਆਂ ਸਫ਼ਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ) ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਪੁੱਟ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਆਟੇ ਦੀ ਥਾਂ ਵਰਤਦੇ ਸਨ । ਬਹੁਤ ਫ਼ਾਕੇ ਸਨ ਉੱਥੇ, ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ, ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਈ ਜ਼ਿਆਦਾ। ਖਲੋਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੀੜੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਨੇ । ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਈ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ । ਸਿੰਧੀਆਂ ਦੇ ਬਾਲ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਮਗਰ ਅਸਾਡੀ ਗੋਠ ਤੀਕਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਖਾਵਣ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਤੇ ਉਹ ਬੜੇ ਰਾਜ਼ੀ ਹੁੰਦੇ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਛੂੰਹਦੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਲਾਮ ਕਰਦੇ। ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਉੱਥੇ ਖਾਰਾ ਸੀ । ਪੀਣ ਵਾਸਤੇ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਦੂਰੋਂ ਲੱਭਦਾ ਸੀ । ਉਹ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਠੰਡਾ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਕਿੱਥੋਂ! ਅਸਾਡੇ ਕੱਪੜੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਪਾਰੋਂ ਗਿੱਜੇ ਗਿੱਜੇ ਜਿਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਜੁੱਸੇ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜ ਚਿੰਬੜ ਪੈਂਦੇ ਸਨ।

ਭੋਂਏਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੋਹਟੇ (ਚਸ਼ਮੇਂ) ਪੁੱਟ ਪੁੱਟ ਕੇ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖਾਰਾ ਨਿੱਕਲ ਆਂਵਦਾ ਸੀ ਤੇ ਫੇਰ ਹੋਰ ਛੋਹਟਾ ਪੁੱਟਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ । ਜੇ ਕਿਸੇ ਛੋਹਟੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਨਿੱਕਲ ਆਂਵਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਏਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਦੋ ਚਾਰ ਬਾਲਟੀਆਂ ਮਗਰੋਂ ਈ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਫੇਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਵਣ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ । ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਰਲੀ ਹੁੰਦੀ, ਨਿਤਾਰ ਨਿਤਾਰ ਕੇ ਤੇ ਪੁਣ ਪੁਣ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਰਤਣ