ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛੋਹਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਸਿੰਧੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਬੜੇ ਤਖਲੀਫ਼ ਦੇ ਦਿਨ ਸਨ। ਅਸਾਡੀ ਗੋਠ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੋ ਛੋਹਟੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਛੋਹਟਾ ਟਿੱਲਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਛੋਹਟਾ ਟਿੱਲਪੁਰਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਫੜਦਾ । ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਨ ਅਸਾਡੇ ਕੋਲ ਦੇ ਛੋਹਟੇ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲੈ ਜਾਵਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਉਹਦੇ ਵੇਖਾਵੇਖੀ ਦੂਜੇ ਸਿੰਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਵਾਣੀਆਂ ਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਵੀ ਪਾਣੀ ਲਈ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਅਸੀਂ ਨਾ ਰੋਕਦੇ । ਸਿੰਧੀ ਕੁੜੀਆਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਹੱਥ ਮਿਲਾਵੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਰਵਾਜ ਸੀ । ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਚਸਕਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਮੁੰਡੇ ਹੱਥ ਮਿਲਾਕੇ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਆਖਦੇ ਇਹ ਸਾਡਾ ਰਿਵਾਜ ਏ।

ਅਸਾਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅਸਾਡੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਵੀ ਆਖਿਆ ਤੇ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਮਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਕਦੀ ਕਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁੰਡੇ ਦਾਅ ਲਾ ਈ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਅੱਖ ਮਟੱਕਾ ਵੀ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਸਿੰਧੀ ਕੁੜੀਆਂ ਪਿਆਰ ਖੋਰੀਆਂ ਸਨ।

ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਨ ਚੰਗਾ ਬੰਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਛੇਤੀ ਈ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਲਈ ਸੀ। ਅਸਾਂ ਵੀ ਸਿੰਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਮਲੂਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਓਪਰੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਪਏ ਬੋਲਨੇ ਆਂ । ਅਸਾਡੇ ਛੋਟੇ ਬਾਲ ਤਾਂ ਸਿੰਧੀ ਬਾਲਾਂ ਕੋਲੋਂ ਗਾਲਾਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਗਏ ਸਨ । ਪਰ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੰਧੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੀ ਘੱਟ ਈ ਸਮਝ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਅਸਾਡੇ ਆਵਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਿੰਧੀ ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਹੀ ਬੀਜੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਬਦਲੇ ਨਾ ਤੇ ਕੋਈ ਅਨਾਜ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਖ਼ੁਰਾਕ । ਬੱਸ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਨਕਦ ਪੈਸੇ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾ ਦਾ ਵਾਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਵੀ ਨਕਦ ਪੈਸੇ ਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਫਸਲ ਦਾ ਇੱਕ ਦਾਣਾ ਵੀ ਲੈ ਜਾਵਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਈ ਰਾਜੇ ਨੇ ਅਕੂਬਤਖਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਓਸ ਰਾਹਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਟੱਬਰ ਨੂੰ ਛਤਰੋਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ।

ਰਾਜਾ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਬੀਜ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਬੀਜਣਾ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਂਹਦਾ ਕਿ ਕਿਤੇ 'ਨਵਾਂ' ਬੀਜ ਸਿੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੱਭ ਨਾ ਪਵੇ। ਸਿੰਧੀ ਕਿਸਾਨ ਵਾਹੀ ਬੀਜੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਕਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੰਦੇ, ਕੋਈ ਮਿਹਨਤ ਨਾ ਕਰਦੇ। ਬੱਸ ਚਾਰ ਔੜਾਂ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਬੀਜ ਖਿਲਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਪੱਧਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਵੱਟ ਬੰਨਾ ਸਵਾਦ ਦਾ ਬਣਾਵੰਦੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਹਕਾਂ ਜਾਂਦਿਆਂ ਈ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਪੱਧਰਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਪਲਾਂਟ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ। ਵੱਟ ਬੰਨੇ ਵੀ ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਸੁਹਣੇ ਬਣਾਏ।

ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਹਲ ਵਗਦੇ ਤੇ ਟਰੈਕਟਰ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਪੱਧਰ ਹੁੰਦੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਆ ਆ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਸਨ । ਰਾਜੇ ਦੇ ਟਰੈਕਟਰ ਗੋਠ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਸਨ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਟਿੱਬੇ ਤੇ ਟੋਏ ਟਰੈਕਟਰ ਨਾਲ ਈ ਸੰਵਾਹਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ । ਬਾਕੀ ਦਾ ਕੰਮ