ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਸਾਲ ਤੀਕਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅਨਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾ ਪਈ। ਪੂਰੀ ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਖਿੱਲਰੀ ਬਾਸਮਤੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਭਾਂਵਦੀ । ਉਸ ਸਾਰੇ ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਵਿਖਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆਂ ਮੇਰਾ ਅਸੂਲ ਤੋੜ ਕੇ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ।"

ਆਪਣੇ ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ ? ਬੱਸ ਮੋਏ ਸੱਪ ਵਾਂਗਰ ਵਿਸ ਘੋਲਦਾ ਈ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਕਾਮੇ ਤੇ ਮੁਨਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚੀ ਮੂੰਜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਮੂੰਜੀ ਨੂੰ ਸਿੰਧੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵੇਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਜਿੰਨੀ ਫਸਲ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਆਈ ਸੀ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਚੋਖੀ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਗੁਦਾਮ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਹੱਲੇ ਈ ਭਰ ਗਏ ਸਨ । ਬਾਕੀ ਦੇ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਭੋਏਂ ਉੱਤੇ ਬੋਹਲ ਬਣਾ ਕੇ ਕੱਖਾਂ ਕਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਕੱਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ । ਪਰ ਅਨਾਜ ਤੇ ਫੇਰ ਵੀ ਵਾਧੂ ਖਿੱਲਰਿਆ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਅਨਾਜ ਈ ਅਨਾਜ ! ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਦੀ । ਪਰ ਸਿੰਧੀ ਵਿਚਾਰੇ ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਭੁੱਖੇ ਨੰਗੇ ਸਨ। ਬਹੁਤਾ ਅਨਾਜ ਤਾਂ ਪੈਸੇ ਵਾਲਿਆਂ ਸਿੰਧੀਆਂ ਈ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। ਆਮ ਸਿੰਧੀ ਕੋਲ ਤੇ ਪੈਸਾ ਈ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬਾਸਮਤੀ ਕਿਵੇਂ ਖਰੀਦ ਸਕਦੇ ਸਨ ? ਉਹ ਤਾਂ ਮਸਾਂ ਮਰਕੇ ਲਾਲ ਮੋਟੇ ਸਿੰਧੀ ਚੌਲ ਦੀ ਹੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।

ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤ ਪੱਤਰ ਆਵਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਖੋਹਲਕੇ ਲਿਖਦੇ ਸਨ ਤੇ ਏਥੋਂ ਦਾ ਹਾਲ ਜਾਨਣਾ ਚਾਂਹਦੇ ਸਨ । ਏਥੇ ਆ ਕੇ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਕਿ "ਚਿੱਠੀ ਆਈ ਸੱਜਣਾ ਦੀ' ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਏ। ਚਿੱਠੀਆਂ ਤੋਂ ਅੱਡ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਮੁਲਾਕਾਤ ਲਈ ਆਵਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ । ਪੰਜਾਬੋਂ ਆਏ ਮੁਲਾਕਾਤੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਈ ਔਹ ਕੇ ਮਿਲਦੇ। ਘੁੱਟ-ਘੁੱਟ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾਂਵਦੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਭਿੱਜ ਭਿੱਜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਘੱਲਦੇ, ਹਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਜ਼ਬਾਨੀ ਯਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਘੱਲਦੇ।

ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ । ਏਥੇ ਤੇ ਇੱਕੋ ਮੌਸਮ ਸੀ, ਠੰਡਾ ਨਾ ਗਰਮ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਲੂਣ ਤੇ ਨਮੀ ਭਰੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗਮੀਆਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਤਾਂਘ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸੀ। ਮੈਂ ਕੀਹਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਘੱਲਾਂ ਕੀਹਨੂੰ ਹਾਲ ਸੁਣਾਵਾਂ ਦਿਲ ਦਾ! ਲੋਕ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਕਿੰਝ ਪੁੱਛਾਂ। ਸਿਰਫ ਚਾਚੇ ਲੰਡੂ ਬਾਰੇ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਹੋਸ਼ਾਂ ਉਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਤਲਾਕ ਵੀ ਲੈ ਗਈ ਏ ਤੇ ਲੰਡੂ ਦਾ ਉਹ ਈ ਹਾਲ ਏ ਜਿਹੜਾ ਪਹਿਲੇ ਸੀ । ਏਸ ਤੋਂ