ਅੱਡ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਸਿੰਧ ਦੀ ਭੋਏਂ ਉੱਤੇ ਅਸਾਡੇ ਇੱਕ ਬਾਲ ਜੰਮਿਆਂ। ਉਸ ਚਾਰ ਸਾਹ ਲਏ ਫੇਰ ਉੱਕਾ ਈ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਿਆ । ਜੰਮਦਿਆਂ ਸਾਰ ਉਹ ਰੋਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਖੌਰੇ ਉਹਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪਰਦੇਸ ਵਿੱਚ ਰੋਈਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੋਣਾ ਏਂ ਕਿ ਉਹਦੇ ਪਿਉ ਦਾ ਦੇਸ ਈ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਆਪਣਾ ਕਬਰਸਤਾਨ ਤੇ ਥਾਂ ਟਿਕਾਣਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਫੇਰ ਦੇਸ ਪਰਦੇਸ ਕੀ ਹੋਇਆ ?
ਗੱਲ ਤੇ ਠੀਕ ਸੀ। ਜਿਹੜੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਹਦੇ ਪਿਉ ਦੀ ਕੋਈ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਉਹਨੂੰ ਕਿਸ ਪਛਾਨਣਾ ਸੀ ਯਾ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਏ ਜੰਮਦਿਆਂ ਸਾਰ ਕਿਸੇ ਉਹਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਫੂਕ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ ਕਿ ਕਾਕਾ ਏਸ ਕੰਗਲੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਕੋਲੋਂ ਜਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਜਾਨ ਛੁੱਟਦੀ ਆ ਛੁਡਾ ਲੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਿਉ ਵਾਂਗਰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਟਾਂਗੀ ਚੁੱਕ-ਚੁੱਕ ਕੁੱਬਾ ਹੋ ਰਹਵੇਂਗਾ।
"ਦਮਾਂ ਨਾਲ ਵਤਨ ਤੇ ਜਾਤ ਜੋਗੀ" ਵਾਲੀ ਉਹਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਾ ਆਈ। ਜਿਵੇਂ ਚੁੱਪ ਚਪੀਤਾ ਆਇਆ ਸੀ ਉਂਜ ਈ ਚੁੱਪ ਚਪੀਤਾ ਚਲਾ ਗਿਆ । ਉਹਦੇ ਇੰਜ ਝਲਕ ਵਿਖਾ ਕੇ ਜਾਵਣ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਦਰਦ ਤਾਂ ਹੋਇਆ। ਫੇਰ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਭੁਲਾ ਰਹੀ। ਉਹ ਜਦ ਵੀ ਰੋਂਦੀ ਤਾਂ ਇਹ ਈ ਆਖਦੀ ਕਿ, "ਮੇਰਾ ਪਲੇਠੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ!” ਆਪਣੀ ਵਹੁਟੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦਿਲਾਸੇ ਤਾਂ ਦਿੰਦਾ ਕਿ ਭਲੀਏ ਅਜੇ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਪਈ ਏ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਆ ਜਾਸੀ, ਫਿਕਰ ਕਾਹਨੂੰ ਕਰਨੀ ਏਂ। ਉਹਨੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਤਸੱਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ। ਮੇਰੀਆਂ ਕੁੜੱਤਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਹੋਈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਦਰਦ ਦੂਣ ਸਵਾਇਆ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਣ ਖਲੋਂਦਾ ਸੀ । ਦਰਦ ਵੀ ਐਸਾ ਜੋ ਦੱਸਿਆ ਵੀ ਨਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਸਮਝਿਆ ਵੀ ਨਾ ਜਾਵੇ।
ਕੁੜੱਤਣਾਂ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਬਾਦਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੱਥੇ ਗੱਡ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵਾਹਣੀ ਪੈਂਦੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਘਰ ਈ ਰਹੀਦਾ ਸੀ। ਨਮਾਜਾਂ ਪੰਜ ਵੇਲੇ ਤੇ ਸੁਬਹ ਸਵੇਰੇ ਤਲਾਵਤ ਰੋਜ਼ ਕਰੀਦੀ ਸੀ।
ਨਮਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਤਲਾਵਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਸੰਭਲਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਿਆ। ਸਗੋਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬੜ ਬੜ ਤੇ ਨੋਕ-ਟੋਕ ਦੀ ਆਦਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਐਵੇਂ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭੈੜਾ ਆਖਣ ਉੱਤੇ ਮਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਦਿਲ ਉੱਡਿਆ ਉੱਡਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਜ਼ਬਾਨ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਂਵਦੀ । ਕਲੇਜਾ ਇੰਜ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਜਨੌਰ ਹੋਵੇ। ਘੁੰਮ ਘੁੰਮ ਕੇ ਤੇ ਉੱਡ ਉੱਡ ਕੇ ਫਾਵਾ ਹੋ ਜਾਓ, ਰਹਿਣਾ ਫੇਰ ਪਿੰਜਰੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਈ।
ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮੇਰੇ ਕਾਲਜੇ ਨੂੰ ਰੁੱਗ ਭਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ਫੇਰ ਤਰੇਨ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੇ ਕਾਲਜੇ ਰੁੱਗ ਭਰਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਸੀ ਯਾ ਕਿਹੜਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ? ਕੁੱਝ ਮਲੂਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੁੱਝ ਸੂਝ ਬੂਝ ਸੀ।
ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ ਕਰਦੀ। ਕੋਈ ਐਸੀ ਚਿੰਤਾ ਯਾ ਫ਼ਿਕਰ
