ਵਾਢੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਏਥੇ ਕੱਚੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕਾਂ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪੱਕਦੀਆਂ ਨੇ । ਏਥੇ ਹਰੇ ਪੱਠੇ, ਜਵੀ ਤੇ ਸ਼ਟਾਲਾ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੇ ਨੇ । ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਡਾਂਗਰੀ ਏਥੋਂ ਰੇੜ੍ਹੇ ਭਰ ਭਰ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਮੱਝਾਂ ਗਾਵਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲੈ ਜਦੇ ਸਨ। ਜਵੀ ਪੱਠਾ ਵੱਢਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਚਾਹੀਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ । ਦੂਜਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਵੀ ਡਾਂਗਰੀਆਂ ਲਈ ਪੱਠੇ ਵੱਢਣ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਤਿੰਨ ਰੁਪਏ ਫ਼ੀ ਰੇੜ੍ਹਾ । ਅਸਾਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਸਾਰਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਜਵੀ ਸ਼ਟਾਲਾ ਵੱਢਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਸ਼ਾਮ ਤੀਕਰ ਪੰਦਰਾਂ ਰੁਪਏ ਤੇ ਕਦੇ ਬਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ।

ਅਸਾਡੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦਾ ਪਿਉ ਨੂੰ ਇਲਮ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਝੱਟ ਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੁੱਝ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ ਸੀ, ਖੋਹਕੇ ਰਾਹੇ ਪਿਆ, ਅਸਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿ ਗਏ।

ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਭੈੜਾ ਪੈ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਆਖਿਆ:

ਬਰਦਾ ਸ਼ਾਹ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਕਰੇ ਰਾਖੀ

ਮੇਵਾ ਪੱਕੇ ਤੇ ਖਾਣ ਨਸੀਬ ਵਾਲੇ

“ਇਹ ਨਸੀਬ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਏ, ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ? ਵਾਢੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਅਸਾਨੂੰ ਵੀ ਤੇ ਕੁੱਝ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਪਰ ਪਿਉ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਹੂੰਝ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਏ।" ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਿੱਜ ਗਈਆਂ ਸਨ।

ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਤਸੱਲੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਤੇ ਅਸਾਡੇ ਚਾਰ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ । ਖੌਰੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਲੱਭਦਾ ਏ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਅਸਾਡਾ ਕੀ ਏ, ਅਸਾਂ ਤਾਂ ਜਵਾਨ ਆਂ, ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ।"

“ਠੀਕ ਏ, ਕੁੱਝ ਤਾਂ ਅਸਾਡੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ। ਪੁੱਤਰਾ ਨੂੰ ਤੇ ਉਹ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਬਾ ਸਕਦਾ ਏ, ਪਰ ਅਸਾਡੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਰਾਈ ਧੀ ਵੀ ਤਾਂ ਹੈ, ਉਹਦਾ ਈ ਕੁੱਝ ਖਿਆਲ ਕਰਦਾ।"

ਮੇਰੀ ਏਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਝੱਟ ਮੇਰੀ ਵਹੁਟੀ ਆਖਿਆ, "ਨਾ ਨਾ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਯਾ ਗਿਲਾ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਦੁੱਖ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਪਏ ਕੱਟਦੇ ਓ, ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਫਿਕਰ ਨਹੀਂ।"

ਅਸਾਂ ਫੇਰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਕੁੱਝ ਕਮਾਇਆ। ਪਿਉ ਨੂੰ ਫੇਰ ਝੱਸ ਪਿਆ ਤੇ ਆ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਪਿਉ ਨੂੰ ਰੋਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਸਕਦੇ । ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਆਖਣ ਮੂਜਬ, "ਆਪਣੇ ਲਈ ਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਜਿਉਂਦਾ ਏ, ਸਵਾਦ ਏ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਜੀਵਣ ਦਾ।"

ਹਾਂ, ਠੀਕ ਆਖਦਾ ਸੀ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ । ਕਿਸੇ ਲਈ ਕੌਣ ਏ। ਅਸਾਡੇ ਚਾਰ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸਨ।

ਵਾਢੀ ਪੈ ਗਈ ਤਾਂ ਅਸਾਂ ਕਣਕ ਵੱਢਣ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਕਿੱਲਾ ਕਣਕ ਵੱਢਣ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਭਰੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ।

ਹੋਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਸਾਂ ਵੀ ਵਾਢੀ ਵਿੱਚ ਦਾਤਰੀ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ