ਪਰ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਹੋਇਆ ਸਾਂ, ਹਯਾਤੀ ਦਾ ਖੂਹ ਗੇੜਨ ਲਈ ਤੇ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮ ਘੁੰਮ ਉੱਥੇ ਈ ਟੁਰੀ ਜਾਂਦਾ ਸਾਂ, ਬੱਸ ਟੁਰੀ ਜਾਂਦਾ ਸਾਂ ।

ਵਾਢੀਆਂ ਮੁੱਕਣ ਮਗਰੋਂ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਤੇ ਉਹਦੀ ਭਰਜਾਈ ਪਰਤ ਆਏ ਸਨ ਤੇ ਮੈਂ ਅਜੇ ਉੱਥੇ ਈ ਸਾਂ ਤਾਂ ਜੁ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਿੱਚ ਕਮਾਈਆਂ ਭਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗਾਹ ਕੇ ਦਾਣੇ ਲੈ ਆਵਾਂ। ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਮਗਰੋਂ ਮੇਰਾ ਵੀ ਕੰਮ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਦੋ ਮਾਣੀਆਂ (ਪੰਦਰਾਂ ਮਣ) ਦਾਣੇ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਪਰਤ ਆਇਆ।

ਨਵੇਂ ਰਹਿੰਦੇ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਅਸਾਡੇ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਰਾਹਕ ਬਿਠਾਏ ਸਨ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਇਹ ਛੇ ਸੱਤ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਸਾਰੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਾਕ ਸੱਜਣ ਸਗੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਨ।

ਅਸਾਡੇ ਸਿਰਫ ਤਰੈ ਘਰ ਸਿੰਧੋਂ ਪਰਤਕੇ ਆਏ ਤਾਂ ਚਾਚਾ ਅਸਾਡੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਚੋਗ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ । ਤਾਇਆ ਪਰਤ ਆਇਆ ਸੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਭੂਆ ਦਾ ਘਰ ਵਾਲ਼ਾ ਜਿਹੜਾ ਕਦੀ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਹੁਣ ਉਹ ਅਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ ਸੀ । ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਭੂਆ ਦੇ ਸਨ ਤੇ ਦੋ ਤਾਏ ਦੇ ਤੇ ਛੇ ਭਰਾ ਅਸੀਂ ਸਾਂ। ਤਾਏ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਹੈ ਸਨ, ਭੂਆ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵੀ ਸਨ, ਪਰ ਅਸਾਡੇ ਕੋਈ ਭੈਣ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਭੂਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਗੱਭਰੂ ਸਨ, ਤਾਏ ਦੇ ਦੋ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਅਸੀਂ ਵੀ ਗੱਭਰੂ ਸਾਂ । ਬਾਕੀ ਦੇ ਅਸਾਡੇ ਭਰਾ ਅਜੇ ਛੋਟੇ ਸਨ।

ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੇ ਤੋਂ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਦਸ ਮੁੰਡੇ ਗੱਭਰੂ ਸਨ, ਪੰਜ ਛੇ ਮੁਟਿਆਰ ਹੋਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਸਨ। ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੋਕ ਸੁੱਘੜ ਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਜਾਪਦੇ ਸਨ । ਕੁੱਝ ਕੁੱਝ ਔਖੇ ਤੇ ਝਗੜਾਲੂ ਵੀ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਰਹਿਣ ਵਾਸਤੇ ਕੁੱਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਬਣਾਈਆਂ, ਕੱਚੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕੋਠੇ ਬਣਾਏ ਸਨ। ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਤੇ ਵਿਹੜਾ ਵੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੇਖਾ ਵੇਖੀ ਅਸਾਂ ਵੀ ਕੋਠੇ ਬਣਾਏ ਤੇ ਵਿਹੜੇ ਵੀ ਰੱਖੇ।

ਇਹ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਜ਼ਹਬੀ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ, ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ ਦੀ ਤਲਾਵਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਤੇ ਉੱਠਣ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਸੱਚੀਂ ਮੁੱਚੀਂ ਇੰਜ ਦੇ ਸਨ ਯਾ ਏਥੇ ਆ ਕੇ ਬਨਾਵਟੀ ਵਿਖਾਲਾ ਪਏ ਕਰਦੇ ਸਨ ਯਾ ਏਸ ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁਅੱਜ਼ਜ਼ ਤੇ ਸੁੱਘੜ ਮਨਾਵਣਾ ਚਾਂਹਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੋਲਣ ਵੇਲੇ ਗੱਲ ਬਾਤ ਤੋਂ ਸ਼ੱਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇੰਜ ਬੋਲਣਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੋਖਾ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ ਏ। ਏਸੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸਾਹਮਣੇ ਘੱਟ ਈ ਬੋਲਦੇ ਸਨ । ਇਹ ਮਰਦ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਮੀਜ਼ ਵਾਲਾ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਾ ਵਿਖਾਵਣ ਲਈ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਔਹ ਕੇ ਮਿਲਦੇ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦੇ ਤੇ ਯਾਰਾਨਾ ਗੰਢਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਵਾਣੀਆਂ ਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਜ਼ਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀਆਂ ਸਨ। ਐਵੇਂ ਹੱਸਦੀਆਂ, ਮੁਸਕਰਾਵੰਦੀਆਂ ਤੇ ਦੰਦ ਕੱਢਦੀਆਂ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੇ ਸੁਹਣੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਚੇਤਾ ਕਰਾਵੰਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਰੰਗ