ਰੂਪ ਮਨ ਖਿੱਚਵਾਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਤੇ ਸਵਾਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰਾ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸਨ। ਕੰਮ ਕਾਜ ਤੋਂ ਜਦ ਵੀ ਵਿਹਲ ਮਿਲ਼ਦਾ, ਝੱਟ ਸਕ ਸੁਰਮਾ ਤੇ ਕੰਘੀ ਪੱਟੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ।
ਜਦ ਮੈਂ ਪਰਤ ਕੇ ਘਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਕਈ ਦਿਨ ਇਹ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਈ ਸਮਝਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖਿਆ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੀ ਵਹੁਟੀ ਨੂੰ ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਧੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਦਾ ਟੱਬਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਛੇ ਭਰਾ ਸਾਂ ਅਸੀਂ। ਰੋਜ਼ ਦੇ ਆਟੇ ਦਾ ਖਰਚ ਈ ਬਹੁਤ ਸੀ, ਬਾਕੀ ਲੋੜਾਂ ਤੇ ਵੱਖ ਸਨ। ਨਵਾਂ ਲੀੜਾ ਲੱਤਾ ਤੇ ਜੁੱਤੀ ਦਾ ਖਿਆਲ ਈ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਂਵਦਾ। ਰਾਹਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਵਾਣੀਆਂ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਈ ਪੈਰੋਂ ਨੰਗਾ ਰਹਿਣਾ ਹਿੱਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਮੇਰੀ ਵਹੁਟੀ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜੁੱਤੀ ਖਰੀਦ ਕੇ ਲਿਆਂਦੀ। ਮਾਂ ਜਦ ਬੜੇ ਸ਼ੌਕ ਤੇ ਰੀਝ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਜੁੱਤੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਲੈ ਧੀਏ ਜੁੱਤੀ ਪਾ ਕੇ ਵਿਖਾ! ਕੇਹੋ ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ ਏ !”
ਪਰ ਨੂੰਹ ਜੁੱਤੀ ਪੈਰੀਂ ਪਾਵਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਨਾ ਅੰਮਾ!... ਸੱਸ ਪੈਰੋਂ ਨੰਗੀ ਤੇ ਨੂੰਹ ਸ਼ੌਕ ਵਿਖਾਵੇ । ਇਹ ਕਦੀ ਨਾ ਹੋਸੀ।" ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਆਖਿਆ, “ਧੀਏ, ਅਸਾਂ ਖਾ ਹੰਢਾ ਲਿਆ ਏ । ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੀ ਵਾਰੀ ਏ ਹੱਸਣ ਖੇਡਣ ਤੇ ਹੰਢਾਵਣ ਦੀ।"
ਨੂੰਹ ਆਖਦੀ, "ਪਤਾ ਏ ਮੈਨੂੰ ਤੁਸਾਂ ਕੀ ਖੱਟਿਆ ਖਾਧਾ ਏ ਤੇ ਕੀ ਹੰਢਾਇਆ ਏ।" ਰੀਝ ਨਾਲ ਲਿਆਂਵਦੀ ਜੁੱਤੀ ਮਾਂ ਆਪ ਈ ਆਪਣੇ ਪੈਰੀਂ ਪਾ ਕੇ ਜੂਠੀ ਕਰਕੇ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮੇਰੀ ਵਹੁਟੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਸੱਸ ਦੀ ਜੂਠੀ ਜੁੱਤੀ ਨੂੰਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾ ਲਈ ਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਰੀਝਾਂ ਵਾਲੀ ਜੁੱਤੀ ਕਈ ਸਾਲ ਅਸਾਡੇ ਘਰ ਰਹੀ। ਜਦ ਸੱਸ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਉਹ ਆਪ ਪਾ ਕੇ ਕਿਧਰੇ ਕੰਮ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ । ਜਦ ਨੂੰਹ ਵਾਂਢੇ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾ ਲੈਂਦੀ, ਇੰਜ ਇੱਕ ਅੱਧ ਦਿਨ ਮਗਰੋਂ ਜੁੱਤੀ ਕਈ ਕਈ ਦਿਨ ਸਗੋਂ ਮਹੀਨੇ ਭੜੋਲੇ ਉੱਤੇ ਈ ਪਈ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਸਿਰਫ ਆਵਣ ਜਾਵਣ ਲਈ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਅਸਾਡੀ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਹੋਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਸਾਕ ਗਰੀਬ ਤੇ ਨਮਾਣੇ ਅਸਾਡੇ ਵਾਂਗ ਈ ਸਨ।
ਰਾਤ ਦਿਨ ਰੋਟੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਰਿਜ਼ਕ ਤੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਰਾਹਕ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦੌੜ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਰਿਜ਼ਕ ਫੜਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਤੇ ਰਾਹਕ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਸਨ ਛੱਡਦੇ ਪਏ। ਖੌਰੇ ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਦੌੜ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਏ ਤੇ ਕਦੋਂ ਤੀਕ ਲੱਗੀ ਰਹੇਗੀ।
ਮੇਰੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਅਨਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਗੱਡ ਵੀ ਖਰੀਦ ਕੇ ਲੈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਅਸਾਡੀ ਗੱਡ ਤੇ ਮਾਲ ਡੰਗਰ ਉੱਥੇ ਰਾਜੇ ਈ ਖੋਹ ਲਿਆ ਸੀ । ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਸੀਲਾ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਉਧਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋਗ ਕਿਧਰੋਂ ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਨੇ ਲੈ ਆਂਵਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਜੋਗ ਤੇ ਗੱਡ ਨਾਨਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲ ਗਈ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਫੇਰ ਜੁਪ ਗਏ। ਕਦੀ ਹਲ ਵਾਹਦੇ ਕਦੀ ਗੱਡ। ਰਾਤ ਦਿਨ ਇਹ ਈ ਕੰਮ ਸੀ । ਰਾਤ ਨੂੰ ਗੱਡ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਤੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਹਲ ਲੈ
