ਤੇ ਮੂੰਹ ਵੱਟ ਕੇ ਲੰਘ ਗਿਆ।
ਪਰ ਉਸ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਆਣਾ ਜਾਣਾ ਨਾ ਛੱਡਿਆ। ਇੰਜ ਈ ਬੇਮਕਸਦ ਵੇਲਾ ਲੰਘਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਉਡੀਕਦੀ ਹੋਈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਮਾਮਾ ਅਨਾਇਤ ਮਰ ਗਿਆ ਏ । ਮਾਮਾ ਅਨਾਇਤ ਅਸਾਡੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਭੈਣ ਭਰਾ ਵੀ ਹੈ ਸਨ ਇੱਕੋ ਕੱਦ ਕਾਠ ਤੇ ਹਮਸ਼ਕਲ।
ਅਸਾਡੀ ਮਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਪਹਿਲੇ ਈ ਮਰ ਗਈ ਹੋਈ ਸੀ । ਉਸ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਰੋਂਦੇ ਛੱਡੇ ਸਨ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਈ ਭੈਣ ਦੇ ਬਾਲਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸੀ, ਉੱਤੋਂ ਭਰਾ ਦੇ ਬਾਲ ਯਤੀਮ ਹੋਏ।
ਕਾਸਮ ਦੇ ਪਿਉ ਦੂਜੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਲਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਾਸਮ ਆ ਕੇ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਦਾ ਸਲੂਕ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਣਾਵੰਦਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ । ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲੋਂ ਈ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਅ ਮਾਮੇ ਦੇ ਸੋਗ ਲਈ ਗਏ। ਮਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਰੋਈ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ। ਜਦ ਨਾਨੀ ਮੈਨੂੰ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਰੋਂਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਵੇ ਗੋਗੀ ਜਿਹੜੇ ਮਾਮੇ ਕੋਲੋਂ ਫ਼ਰਮਾਇਸ਼ਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਲੋੜਦੀਆਂ ਸ਼ੈਆਂ ਖੋਹ ਕੇ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸੈਂ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਮਾਮਾ ਅਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ ਈ।" ਮੇਰੇ ਤੇ ਖੌਰੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਕੋਈ ਫੋੜਾ ਫਿੱਸ ਗਿਆ ਸੀ ਯਾ ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਰੋਵਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ । ਮੈਂ ਭੁੱਬਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਇਆ ਸਾਂ । ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਨਾਨੀ ਬਹੁਤ ਈ ਰੋਏ ਸਾਂ। ਅਸਾਨੂੰ ਗਸ਼ ਪੈਂਦੇ ਸਨ ।
ਮੇਰੇ ਦੂਜੇ ਮਾਮੇ ਮੇਰੇ ਤੇ ਮੇਰੀ ਨਾਨੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਹੋਸ਼ ਕਰਾਵੰਦੇ ਰਹੇ। ਮੇਰੀ ਗ਼ਸ਼ੀ ਦੇ ਦੌਰਿਆਂ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਰੋਣਾ ਘਟ ਗਿਆ ਸੀ । ਉਹਦੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਜ਼ਰ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਈ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਮਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਫਿਕਰ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਜਾਪਦੀ ਸੀ।
ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਰਹਿਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾਨੀ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਦਿਨ ਘਰ ਵਾਪਸ ਘੱਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ । ਬਾਕੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਅ ਵੀ ਆ ਗਏ। ਘਰ ਆ ਕੇ ਵੀ ਕਈ ਦਿਨ ਮੈਂ ਲੁਕ-ਲੁਕ ਰੋਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ । ਪਰ ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੰਮ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਕਰਕੇ ਦੇਵੇ । ਆਪ ਨਿਕੰਮਾ ਤੇ ਕੰਮਚੋਰ ਸੀ। ਕਦੇ ਹੱਡ ਭੰਨ ਕੇ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਗੱਲਾਂ ਬਹੁਤ। ਮਸੀਤ ਦੇ ਮਦਰੱਸੇ ਤੋਂ ਦੋ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਪੂਰੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਨਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਪਿਉ ਅਸਾਡਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਖ਼ੂਬ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਸੀ । ਉਰਦੂ ਵੀ ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਆਂਵਦੀ ਸੀ। ਮਾੜਾ ਮੋਟਾ ਲਿਖ ਵੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਨਾਲ ਕਦੀ ਉਣਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ ਤੇ ਨਾ ਕਦੀ ਕੋਈ ਭਰਵਾਂ ਏਤਬਾਰ ਸੀ।
ਉਹੋ ਈ ਕੰਮ, ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਮੁਸ਼ੱਕਤ, ਵਾਹੀ ਤੇ ਗੱਡ, ਨਤੀਜਾ ਫ਼ਾਕੇ ਈ ਫ਼ਾਕੇ। ਤਾਇਆ ਏਸ ਤੰਗੀ ਕੋਲੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁਰ ਗਿਆ। ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤੀ ਭੰਗ
