ਸਨ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਵੀ ਮਾੜਾ ਮਾੜਾ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਤ ਵੀ ਕਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਿੱਕੜ ਤੇ ਪਾਣੀ! ਉਸ ਰਾਤ ਅਸੀਂ ਸੌਂ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਸਕੇ। ਸਰਘੀ ਵੇਲ਼ੇ ਗਾਹਕ ਚਿੰਬੜੇ। ਇੱਕ ਗਾਹਕ ਨਾਲ ਸੌਦਾ ਤੈਅ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਗੱਡ ਜੋ ਕੇ ਉਹਦੇ ਅੱਡੇ ਉੱਤੇ ਅੱਪੜ ਗਏ। ਪਰ ਜਦ ਗੱਡ ਉੱਤੋਂ ਪਰਾਲੀ ਉਤਾਰੀ ਤਾਂ ਗਾਹਕ ਰੌਲਾ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਤੇ ਬਹੁਤ ਗਿੱਲੀ ਏ । ਇਹਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇ ਸੇਕ ਪਿਆ ਨਿੱਕਲਦਾ ਏ । ਵਾਪਸ ਲੱਦ ਲਵੋ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।" ਲੈ ਭਲਾਂ, ਵਾਪਸ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਏ। ਅਸਾਂ ਬਹੁਤ ਆਖਿਆ, ਭਈ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਲੂਮ ਕੱਲ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਰਸ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਏ। ਪਰ ਉਹਦੀ ਤੇ ਇੱਕੋ ਜ਼ਿੱਦ ਸੀ ਕਿ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਓ, ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਓ।

ਦਲਾਲ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਦਲਾਲ ਵੀ ਗਾਹਕ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅਸਾਡੇ ਮਾਲ ਦੀ ਹੋਰ ਕੀਮਤ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ । ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਆਇਆ ਪਰ ਕੀ ਕਰਦੇ?

ਏਥੇ ਪੁੱਛਦਾ ਕੌਣ ਕਮਜ਼ੋਰਿਆਂ ਨੂੰ

ਜ਼ੋਰਾਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ।

ਅਗਲੀ ਰਾਤ ਘਰ ਪਰਤੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੱਠਾ ਮੱਠਾ ਤਾਪ ਸੀ । ਮੈਨੂੰ ਧੁੱਪੇ ਪਏ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਂਬਾ ਛਿੜਿਆ । ਉੱਤੋਂ ਪਿਉ ਆਨੇ ਆਨੇ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਕਰਨ ਬਹਿ ਗਿਆ। ਉਹਦੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਪਰਾਲੀ ਸਸਤੀ ਦੇ ਆਏ ਸਾਂ ਯਾ ਰਕਮ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬੇਈਮਾਨੀ ਪਏ ਕਰਦੇ ਸਾਂ। ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਏਸ ਲਈ ਪੁੱਛ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ ਕਿ ਉਹ ਤੇ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਰੱਖਦਾ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦਾ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਇਹ ਸਾਰੀ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀ ਮੇਰੀ ਸੀ ਤੇ ਪਿਉ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਈ ਹਿਸਾਬ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਪਿਉ ਦੀ ਬੇ-ਏਤਬਾਰੀ ਉੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੰਜ ਮਰ ਮਰ ਕੇ ਫੇਰਾ ਲਾ ਕੇ ਆਏ ਆਂ ਤੇ ਬਜਾਏ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਯਾ ਹਮਦਰਦੀ ਦੇ ਦੋ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਦੇ ਉਲਟਾ ਸ਼ੱਕ ਪਿਆ ਕਰਦਾ ਏ । ਲਾਹਨਤ ਏ ਅਸਾਡੇ ਏਸ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ! ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਰੁੱਸ ਕੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਨਾਨਕੇ ਅੱਪੜ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਕਲਪਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾਨੀ ਵਿਚਾਰੀ ਕੁੱਝ ਦਵਾ ਦਾਰੂ ਕੀਤਾ। ਮੁਰੀਦਕੇ ਮੰਡੀ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਗਏ। ਮੈਨੂੰ ਨਮੂਨੀਆ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਈ ਦਿਨ ਨਾਨੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਤਬੀਅਤ ਸੰਭਲ ਗਈ ਤਾਂ ਨਾਨੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਰੌਣਕ ਆਈ । ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਾਨੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਸੌਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਸੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਮੋਢੇ ਬਹਿ ਕੇ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਕੰਨ ਫੜਕੇ ਲੱਤਾਂ ਮਾਰ ਮਾਰਕੇ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਹਿੱਕ ਸਕਦਾ।

ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ 'ਸਾਂ, ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਕਰ ਸਕਦਾ । ਸਗੋਂ ਜ਼ਬਾਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਬੋਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੇਲ਼ਾ ਗਿਆ ਜਦ ਸਾਰੇ ਮੇਰਾ ਇਹਤਰਾਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰੱਖਦਾ। ਹੁਣ ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਇਹਤਰਾਮ ਮੈਨੂੰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਿੱਕਾ ਬਣ ਜਾਵਾਂ, ਪਰ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।