ਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੇਕਿਆਂ ਦਾ ਹਾਲ ਚਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਖੈਰ ਖਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਮੇਰੀ ਵਹੁਟੀ ਰੋਟੀ ਲੈ ਆਈ। ਗੰਢੇ ਦੀ ਚਟਣੀ ਨਾਲ ਗੁੜ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਸਾਂ। ਕਿਸੇ ਸ਼ੈ ਲਈ ਜ਼ਿੱਦ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਕਰਦਾ। ਪਰ ਲੱਸੀ ਅਜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਪੀਂਦਾ।
ਘਰ ਆ ਕੇ ਉਹੋ ਈ ਸੇਲੀ ਡੰਡਾ, ਵਾਹੀ ਬੀਜੀ ਤੇ ਗੱਡ, ਪਿਉ ਦੀਆਂ ਝਿੜਕਾਂ ਤੇ ਫਾਕੇ, ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਦਾ ਦਬਾਅ ਤੇ ਆੜ੍ਹਤੀ ਦੀ ਬੇਈਮਾਨੀ, ਸੁੰਝੀਆਂ ਰਾਤਾਂ, ਬੇਸਵਾਦੇ ਦਿਨ।
ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਿਵਾਏ ਇੱਕ ਨੀਂਦਰ ਦੇ ਹੋਰ ਅਸਾਡਾ ਕੁੱਝ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਨੀਂਦਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹੀ। ਸਰਘੀ ਵੇਲ਼ੇ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲੇ ਉੱਠ ਕੇ ਹਲ ਜੋਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਗੱਡ ਜੋਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ । ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਪੁਲਸ ਦੀਆਂ ਗਾਲਾਂ ਖਾਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਯਾ ਮਾਰ ਖਾਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਕਦੀ ਕਦੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸਾਂ ਕਿ ਏਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਕੀ ਏ ! ਫੇਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਜਜ਼ਬੇ ਪਾਰੋਂ ਮੈਂ ਜਿਉਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਵਾਂ!
ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਦਿਨ ਤੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਸਵੇਰ ਸੀ। ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਬਿਜਲੀ ਉੱਤੇ ਨਵੀਂ ਮੋਟਰ ਲਵਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਨਵੀਂ ਅਬਾਦ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਸ਼ਟਾਲੇ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਵੇਲਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਸਾਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਸ਼ਟਾਲੇ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਾਂ। ਭੋਏਂ ਕਰਾਹ ਰਹੇ ਸਾਂ। ਜੋਗਾਂ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਘਰਕੇ ਹੋਏ ਸਾਂ, ਘਰੋਂ ਅਜੇ ਛਾਹ ਵੇਲ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ।
ਅਚਨਚੇਤ ਲਹੌਰ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ। ਏਨੀ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਧਮਾਕਾ ਅਸਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਣਿਆਂ। ਫੇਰ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਵੀ ਆਈਆਂ। ਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਡਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਪਰ ਅਸਾਡੀ ਜਾਣੇ ਬਲਾ ਇਹ ਧਮਾਕੇ ਕਾਹਦੇ ਹਨ। ਅਸਾਡੀ ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਬੱਸ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਦੀ ਭੋਏਂ ਪੱਧਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ਟਾਲਾ ਬੀਜਣਾ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਫਾਕਾ ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ ਸੀ । ਪੇਸ਼ੀ ਡੀਗਰ ਤੱਕ ਮਲੂਮ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਜੰਗ ਲੱਗ ਗਈ ਏ। ਲਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ ਕਾਰਾਂ, ਬੱਸਾਂ ਤੇ ਟਰੱਕਾਂ ਉੱਤੇ ਇੰਜ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਨੱਸਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੋਵਣ ਯਾ ਮੁੜ ਕਦੇ ਲਹੌਰ ਵਸਣਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਬੱਤੀ ਤੇ ਅੱਗ ਬਾਲਣੀ ਮਨਾਹ ਹੋਈ। ਅਜੀਬ ਅਜੀਬ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲੋਕ ਸੁਣਾਵੰਦੇ ਤੇ ਸੁਣਦੇ ਸਨ। ਸੁਣੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਗਲੇ ਬੰਦੇ ਤੀਕਰ ਵੱਧ ਘੱਟ ਹੋ ਕੇ ਅੱਪੜਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਸਾਡੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਤੇ ਪੱਕੀ ਪੀਡੀ ਖ਼ਬਰ ਵਾਸਤੇ
