ਮਿਲਦਿਆਂ ਈ ਗਿੱਦੜ-ਕੁੱਟ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਛਿੱਤਰ ਪੋਲਾ ਤੇ ਗਾਲ ਮੰਦਾ, ਝਾੜ ਝੰਬ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਹੁੰਦੀ ਈ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਤੇ ਗਿੱਦੜ-ਕੁੱਟ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕੋਈ ਔਖਾ ਈ ਮਲੂਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਮਾਸ਼ੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਕਦੀ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾਵੰਦੇ, ਤੇ ਕਦੇ ਆੜ੍ਹਤੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕੰਨ ਲਾਈ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਵਧੀਆ ਸ਼ੁਗਲ ਹੋਵਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਮਾੜੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਕਰ ਦੇਣਾ ਤਾਂ ਆੜ੍ਹਤੀ ਲਈ ਮਨਪਸੰਦ ਸ਼ੁਗਲ ਸੀ। ਹਜੂਮ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਮੁੱਕਰ ਜਾ, ਦੌੜ ਜਾ ।" ਭਾਵੇਂ ਅੰਦਰੋਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਡਰ ਰਿਹਾ ਸਾਂ, ਪਰ ਮੁੱਕਰਨਾ ਤੇ ਨੱਸ ਜਾਣਾ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਜੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੁੱਕਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਫੇਰ ਸਾਰੀ ਹਯਾਤੀ ਮੁੱਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਬਾਲਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੁੱਕਰਿਆ ਸਾਂ ਜੀਹਦੀ ਅੱਜ ਤੀਕਰ ਤਲਖੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਨਿੱਕਲੀ। ਉਹ ਵੇਲਾ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਤੀਸਰੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸਾਂ । ਪੀਰ ਬਖਸ਼ ਦੀ ਹੱਟੀ ਜਿਹੜੀ ਅਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਅੱਧੇ ਕੁ ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਮੈਂ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲ਼ੇ ਕੁੱਝ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੌਦਾ ਲੈਣ ਗਿਆ ਸਾਂ। ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਓਪਰਾ ਬੰਦਾ ਪਹਿਲੇ ਈ ਸੌਦਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਉਹ ਸੌਦਾ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਹੱਟੀਓਂ ਬਾਹਰ ਦੋ ਰੁਪਏ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਰਤਣ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਚੁੱਕ ਲਏ। ਅੱਲਾਹ ਜਾਣੇ ਇਹ ਰੁਪਏ ਕਿਸ ਦੇ ਸਨ।

ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਦੋ ਰੁਪਏ ਮਮੂਲੀ ਹੈਸੀਅਤ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੇ। ਉਦੋਂ ਦੋ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਸੇਰ ਦੇਸੀ ਘਿਉ ਮਿਲ਼ਦਾ ਸੀ ਤੇ ਦੋ ਰੁਪਏ ਦੀ ਈ ਕੁੱਕੜੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਹ ਦੋ ਰੁਪਏ ਚੁੱਕੇ ਤੇ ਆ ਗਿਆ । ਹੱਟੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸੱਤ ਪੈਲੀਆਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਆਇਆ ਸਾਂ ਕਿ ਪਿੱਛੋਂ ਕਿਸੇ ਅਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, “ਓਏ ਠਹਿਰ ਜਾ ਕਾਕਾ!"

ਮੈਨੂੰ ਝੱਟ ਖੜਕ ਗਈ ਕਿ ਰੁਪਈਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣਾ ਏਂ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਬੁਰਾ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਕਾਹਨੂੰ ਦੋ ਰੁਪਏ ਚੁੱਕੇ । ਹੁਣ ਤੇ ਚੋਰ ਬਣ ਗਿਆ ਏਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਚੋਰ ਬਣਨਾ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਚਾਹਦਾ । ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਟੁਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅੱਖ ਬਚਾ ਕੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਰੁਪਏ ਇੱਕ ਝਾੜੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਓਪਰੇ ਗੱਭਰੂ ਆ ਕੇ ਮੇਰੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ। ਰੁਪਈਆਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਪਰ ਮੈਂ ਤੇ ਮੁੱਕਰ ਗਿਆ ਸਾਂ ।

ਉਹਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਹੱਟੀ ਵਾਲਾ ਆਖਦਾ ਏ, ਮੇਰੇ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਈ ਹੱਟੀ ਤੋਂ ਗਿਆ ਏਂ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਪੈਸੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨੇਂ । ਮੈਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਕੋਈ ਇਕਰਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਕੁੱਝ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਮਾਰਿਆ ਕੁੱਟਿਆ ਪਰ ਮੈਂ ਚੋਰ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਬਣਨਾ ਚਾਹਦਾ। ਏਸੇ ਲਈ ਜਦ ਆੜ੍ਹਤੀ ਕਥਿਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਸਾਫ ਆਖਿਆ, "ਹਾਂ ਜੀ ਚੌਧਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਮੈਂ ਕਬਿਤ ਜੋੜਿਆ ਏ ਤੇ ਗਾਡੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਵੀ ਏ।"

"ਅੱਛਾ ਜਮਾਲ ਦਿਆ ਮੁੰਡਿਆ, ਜ਼ਰਾ ਉਹ ਕਬਿਤ ਅਸਾਨੂੰ ਵੀ ਸੁਣਾ”, ਆੜ੍ਹਤੀ