ਇਹ ਕੀ ਏ ਸਭ ਕੁੱਝ। ਮੈਂ ਸ਼ੈਦਾਈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਇਆ। ਲੋਕੀਂ ਮਖੌਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ! ਜੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਫੇਰ ਕੀ ਏ! ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਈ ਤਾਂ ਮਲੂਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਅੱਗ ਏ ਜਿਹੜੀ ਬੁਝ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਕਦੀ ਮੱਠੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਏ ਤੇ ਕਦੀ ਮੱਚ ਪੈਂਦੀ ਏ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਇਹ ਮੱਚੀ ਅੱਗ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਭਸਮ ਕਰ ਈ ਦੇਸੀ ਪਰ ਮੇਰੇ ਲੱਗਦੇ ਲਾਣੇ ਤੇ ਸਕੇ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਲੂਸੇ ਜਾਸਨ।

ਦਰਵੇਸ਼ ਕੋਲ ਜਾਵਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਰੀਝ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। ਖੁਸ਼ ਵੀ ਸਾਂ ਤੇ ਡਰਿਆ ਡਰਿਆ ਵੀ। ਖੁਸ਼ੀ ਏਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਹੋ ਜਾਸੀ। ਖ਼ੌਫ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਜਾਣੀ-ਜਾਣ ਬੰਦਾ ਮੈਨੂੰ ਬੇਵਕੂਫ਼ ਯਾ ਪਾਗਲ ਨਾ ਮਿਥ ਦੇਵੇ। ਜੇ ਇੰਜ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਕੀ ਬਣਸੀ ? ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਡਰ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲਹਿਰ ਉੱਠੀ । ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਕੋਈ ਦਾਅ ਈ ਨਾ ਲਵਾ ਲਵਾਂ।

ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੂਰਖ ਰਹਿੰਦੇ

ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਠੱਗ

ਪਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੈ ਈ ਕੀ ਸੀ ਜੇ ਕੋਈ ਠੱਗਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰੇ। "ਤੂੰ ਜਾ ਤਾਂ ਸਹੀ" - ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਮੈਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਦਿੱਤੀ । ਜੇ ਕੋਈ ਗੜਬੜ ਹੋਈ ਤਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ ਮੈਂ! ਇੰਜ ਦੇ ਕਈ ਖਿਆਲ ਆਏ ਤੇ ਕਈ ਗਏ। ਆਖ਼ਰ ਦਰਵੇਸ਼ ਕੋਲ ਜਾਵਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ।

ਫੇਰ ਜਦ ਮੈਂ ਅਗਲੇ ਫੇਰੇ ਗੱਡ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਤਾਂ ਹੁਜਰੇ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਢੱਗਾ ਬੇਰਹਿਮੀ ਵਾਲਿਆਂ ਫੜ ਲਿਆ । ਮਮੂਲੀ ਜੇਹਾ ਜਖ਼ਮ ਸੀ ਜੀਹਦਾ ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ ਬਹੁਤ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦਾ ਸਾਂ ਪਰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਵਾਲੇ ਬੇਰਹਿਮ ਸਨ । ਉਹਨਾਂ ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਨਾ ਸੁਣੀ ਤੇ ਢੱਗਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਗਏ।

ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਢੱਗੇ ਨੂੰ ਪੱਠਾ ਦੱਥਾ ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਈ ਪਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂ ਜੁ ਹਸਪਤਾਲ ਵਾਲੇ ਖੇਚਲ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੇਚਲ ਦਾ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਮੇਰਾ ਚਲਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰ ਕੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਢੱਗਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਤਾਂ ਕਈ ਹੋਰ ਗਾਡੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਚਲਾਨ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਡੰਗਰ ਲੈਣ ਆਏ ਸਨ। ਕਈ ਦਿਨ ਤਾਂ ਅਦਾਲਤ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੈਠੀ । ਅਸੀਂ ਤੰਗ ਆਏ ਹੋਏ ਸਾਂ।

ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਸਰਬਰਾਹ ਇੱਕ ਮੇਮ ਸੀ। ਡੰਗਰ ਵਸੂਲ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਮੇਮ ਤੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੇਸੀ ਡਾਕਟਰ ਦੋਵੇਂ ਆਏ। ਮੇਮ ਦੇ ਸਾਥੀ ਆਖਿਆ, "ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਨ ਹੁੰਦੀ ਏ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਾਂਗਰ, ਪਰ ਤੁਸਾਂ ਕੈਸੇ ਬੇਰਹਿਮ ਲੋਕ ਓ, ਜ਼ਖਮੀ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕੰਮ 'ਤੇ ਲਾਈ ਰੱਖਦੇ ਓ। ਬੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜੁਲਮ ਕਰਦੇ ਓ। ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਸਾਂ ਜਾਲਮਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸੱਤ ਸਾਲ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜਾ ਦੇਵਾਂ, ਫੇਰ ਮਲੂਮ ਹੋਵੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿੰਜ ਜ਼ਖਮੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਏ।" ਡਾਕਟਰ ਕਾਫ਼ੀ ਚਿਰ ਬੋਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਖਰ