ਮੇਰੇ ਲਈ ਏਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਈ ਬਹੁਤ ਸੀ ਕਿ ਅੱਜ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਵੇਖਣ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਲ ਭਰ ਤੋਂ ਮੈਂ ਆਂਵਦਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ । ਏਥੇ ਹੁਜਰੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਈ ਏਨੇ ਆਂਵਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਗਦਾ। ਬੱਸ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਏਥੇ ਹੋਵਣ ਵਾਲੀ ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਰਹਿਣਾ, ਫੇਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉੱਠ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਸਾਂ । ਇੰਜ ਈ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹੁਜਰੇ ਤੇ ਹੁਜਰੇ ਵਾਲੇ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ, ਪਰ ਏਥੇ ਹੋਵਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਈ ਭੁਲਾਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਈ ਬੰਦਾ ਸਿਰ ਕੱਢ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਖੰਭ ਪੁੰਗਰ ਰਹੇ ਸਨ।

ਉਸਤਾਦ ਜੀ (ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਸਨ) ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਤੇ ਮਟਕੋਰ ਨਾਲ ਟੁਰਦੇ ਸਨ। ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸਾਫਾ ਬੰਨ੍ਹਦੇ, ਫੇਰ ਉੱਤੇ ਚਾਦਰ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਮਾਰਦੇ । ਇੱਕ ਲੜ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ, ਇੱਕ ਲੜ ਚਾਦਰ ਦਾ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਪਿੱਛੇ ਨੂੰ ਲਮਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਵਾਜ਼ ਭਾਰੀ, ਕਰਾਰੀ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਸੀ। ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਸਾਦਗੀ, ਟਿਚਕਰ ਤੇ ਦਲੀਲ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੱਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਮਦਰਦੀ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਵੀ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਇਲਮੀ ਤੇ ਅਦਬੀ ਗੱਲਬਾਤ ਬੜੇ ਸ਼ੌਕ, ਸਵਾਦ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਵੇਲ਼ੇ ਬੜੇ ਈ ਮਸੂਮ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਲਕੁਲ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਮਝਦੇ ? ਗਲ ਵਿੱਚ ਕੁਰਤਾ ਤੇ ਤਹਿਮਦ ਲੱਕ ਬੰਨ੍ਹਦੇ। ਜੁੱਤੀ ਨਰਮ ਤੇ ਮੁਲਾਇਮ ਪਾਂਵਦੇ ਸਨ ।

ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਹੌਲ਼ੀ ਹੌਲ਼ੀ ਮੁੜਦੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਭਾਟੀ ਚੌਂਕ ਤੀਕ ਅੱਪੜ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਟਾਂਗੇ ਖਲੋਤੇ ਸਨ। ਸਵਾਰੀਆਂ ਬਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਟਾਂਗੇ ਉੱਤੇ ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਜੰਮ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਫਿਕਰ, ਮੁਸੱਰਅਤ, ਹੈਰਤ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਜੇਹੇ ਤਾਸਰ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਉੱਭਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਂਵਦੇ ਸਨ । ਇੱਕ ਦੋ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਖੰਘ ਕੇ ਆਪਣਾ ਗਲਾ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ । ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਡਾਢਾ ਤੂਫਾਨ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਮੈਂ ਟਾਂਗੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਵੱਲ ਝਾਤ ਪਾਈ। ਆਮ ਜੇਹੀਆਂ ਜ਼ਨਾਨਾ ਸਵਾਰੀਆਂ ਤੇ ਕੁੱਝ ਬਾਲ ਸਨ । ਅੱਧਖੜ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਦੋ ਮਾਈਆਂ ਵੀ ਸਨ। ਪਰ ਜਦ ਤੀਕਰ ਟਾਂਗਾ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਈ ਖਲੋਤੇ ਟਾਂਗੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।

ਉੱਥੋਂ ਟੁਰ ਕੇ ਅਸਾਂ ਇੱਕ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇ ਸਿਨਮਾ ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਨਿਗਾਰ ਨਾਂ ਸੀ ਖੌਰੇ। ਉਹਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਜਾ, ਉੱਥੋਂ ਦੋ ਟਿਕਟਾਂ ਲੈ ਆ।” ਮੈਂ ਟਿਕਟਾਂ ਵਾਸਤੇ ਗੈਲਰੀ ਵਾਲੀ ਬਾਰੀ ਵੱਲ ਉਲਰਿਆ ਤਾਂ ਬੋਲੇ, "ਨਹੀਂ, ਸਟਾਲ ਦੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ। ਸਟਾਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਨੇ।"

"ਲੋਕ ਤਾਂ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ", ਮੈਂ ਆਖਿਆ। ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਸਗੋਂ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਹੋਸਨ, ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰੇ ।"

“ਓਏ, ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਤੇੜੀ ਤੇ ਮੂਰਖ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਉਹ ਫਿਲਮ ਵੇਖਣ ਨਹੀਂ ਆਪਣਾ