ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਚੋਗ ਦੀ ਭਾਲ ਅਤੇ ਜੁਸਤਜੂ ਵਿੱਚ ਈ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਫੇਰ ਵੀ ਢਿੱਡ ਭਰ ਚੋਗ ਕਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਭੀ। ਇਹੋ ਜੇਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਅਜੀਬ ਕੈਫ਼ੀਅਤ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ । ਜੇ ਬੈਠਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਬੈਠਾ ਈ ਰਹਿੰਦਾ । ਕਈ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਕੌਣ ਆਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਆਂ ? ਜੇ ਤਾਰੇ ਗਿਣਦਾ ਤਾਂ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦਾ, ਰਾਤ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਪਰ ਕੈਫ਼ੀਅਤ ਨਾ ਮੁੱਕਦੀ । ਕਈ ਕਈ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਏਸ ਕੈਫ਼ੀਅਤ ਦੇ ਦੌਰੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ।

ਮੇਰੀ ਵਹੁਟੀ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਪਰਚਾਵਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦੀ, ਹੱਸ ਹੱਸ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ, ਕਲਾਵੇ ਲੈ ਲੈ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਦੀ। ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਕੁੱਝ ਸਮਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਂਵਦੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਉੱਤੇ ਅਫਸੋਸ ਕਰਦੀ। ਮੇਟੀ ਵਹੁਟੀ ਨੂੰ ਆਖਦੀ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਗੁੱਝਾ ਰੋਗ ਏ ਜੋ ਦੱਸਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਂਹਦਾ ।" ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਤਾਂ ਪਿਉ ਆਖਦਾ, "ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਇਹਨੂੰ, ਐਵੇਂ ਖੇਖਣ ਕਰਦਾ ਏ, ਕੰਮਚੋਰ, ਨਿਖੱਟੂ।"

ਨਜ਼ੀਰ ਦਾ ਹਾਲ ਈ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸੀ, ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੋਂ ਥੁੱਕ ਸੁੱਟਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ । ਜੂਹ ਦੇ ਬਾਜਾਂ ਨਾਲ ਖਹਿ ਕੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਉਹਨੂੰ ਸਵਾਦ ਆਂਵਦਾ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਔਖਾ ਬਾਜ ਨਜ਼ਰ ਆਂਵਦਾ, ਤਾਂ ਪੰਜਾ ਲੜਾਵਣ ਲਈ ਔਲ਼ਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਪਿਉ ਨਜ਼ੀਰ ਨੂੰ ਆਖਦਾ, "ਇਹ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਇੱਕ ਮਿੱਕ ਨੇਂ, ਤੂੰ ਅਸਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕੋਈ ਮੁਸੀਬਤ ਨਾ ਸਹੇੜ ਲਵੀਂ।" ਪਰ ਨਜ਼ੀਰ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੱਤ ਦਾ ਕੁੱਝ ਵੀ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਹਨੂੰ ਤੇ ਨਵੀਂ ਚੜ੍ਹੀ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਖ਼ੁਮਾਰ ਤੇ ਸਰੂਰ ਸੀ । ਉੱਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਹਦੀ ਕੰਢ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਚਲਾਕ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੰਜ ਈ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਹਰ ਉਠਦੇ ਤੇ ਅਣਖੀ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਕੰਡ ਉੱਤੇ ਥਾਪੀ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਫੇਰ ਲੜਾਈ ਝਗੜੇ ਤੇ ਕਤਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਵਾਲੀ ਖੇਡ ਸੀ। ਪਰ ਨਜ਼ੀਰ ਕੁੱਝ ਸਮਝਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਂਹਦਾ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਝੁੱਗੇ ਫਰੋਲਣ ਦਾ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਈ ਚਸਕਾ ਸੀ, ਉੱਤੋਂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਦੀ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ੇਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ। ਝਗੜਾ ਵਧ ਕੇ ਨਜ਼ੀਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਉਸ ਬਹੁਤ ਮਾਰਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਲੇ ਈ ਸਨ। ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਤੇ ਛੁਡਾਵਣ ਵਾਲ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਛੁਡਾਈ । ਪਰ ਬੇਈਮਾਨ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਕੀਤੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਗਿਆ । ਲੜਾਈ ਵਾਸਤੇ ਬਦਮਾਸ਼ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪੂਰੀ ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਕਿ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਕਾਦਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਰਾਹਕਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨਜ਼ੀਰ ਮਾਰਿਆ ਏ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਤੇ ਅਨੋਖੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਵੱਢ ਖਾਂਦਾ ਏ। ਰਾਹਕਾਂ ਹੱਥੋਂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਹੋ ਗਈ । ਅਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਫਿਕਰ