ਹੋਈ। ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਮਕੀਆਂ ਤੇ ਡਰਾਵੇ ਆਵਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਅਸਾਡੀ ਜਾਨ ਸੁੱਕਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਮਰਦੇ ਕੀ ਨਾ ਕਰਦੇ । ਅਸਾਨੂੰ ਵੀ ਆਵਣ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਵਿੱਚੋਂ ਵਿੱਚ ਡਰਦੇ ਸਾਂ ਤੇ ਡਾਂਗ ਸੋਟਾ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਪਏ ਕਰਦੇ ਸਾਂ। ਨਜ਼ੀਰ ਖੁਸ਼ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਆਖਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਓਨੀ ਦੇਰ ਤੀਕਰ ਈ ਬਹਾਦਰ ਨੇ, ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਅੱਗੋਂ ਕੋਈ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਦਾ । ਲੜਾਈ ਵਾਸਤੇ ਅਸਾਡੀ ਤਿਆਰੀ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅੱਪੜੀਆਂ ਤਾਂ ਗੱਲ ਸੁਲਾਹ-ਸਫ਼ਾਈ ਵੱਲ ਟੁਰ ਪਈ। ਸੁਲਾਹ ਲਈ ਅਸੀਂ ਰਾਜ਼ੀ ਸਾਂ, ਪਰ ਨਜ਼ੀਰ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਲੜਨਾ ਚਾਹਦਾ ਸੀ ਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਖਾਵਣਾ ਚਾਹਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਕੁੱਝ ਨਜਾਇਜ਼ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਯਾਰਾਂ ਬੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਜੂਹ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਦੋਵਾਂ ਧੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਲਾਹ ਉੱਤੇ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੁਲਾਹ ਵੇਲ਼ੇ ਅਸਾਨੂੰ ਈ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣੀ ਪਈ। ਨਜ਼ੀਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਖਿਝ ਚੜ੍ਹੀ ਕਿ ਮੁਆਫ਼ੀ ਕਾਹਦੀ, ਪਰ ਰਾਹਕ ਤਾਂ ਰਾਹਕ ਈ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਸੁਲਾਹ ਕਰਾਵਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਦਾਬਾ ਵੀ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਈ ਸੀ। ਸੁਲਾਹ ਹੋਵਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਕਈ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਮੁਹਤਾਤ ਰਹੇ ਸਾਂ। ਏਸ ਵਾਕੇ ਪਾਰੋਂ ਜੂਹ ਦੇ ਰਾਹਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਅਸਾਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਧ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਹਕ ਭਰਾ ਆ ਆ ਕੇ ਅਸਾਡੇ ਹੌਂਸਲੇ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦੇ ਤੇ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।

ਅਸਾਡੀਆਂ ਸਵਾਣੀਆਂ ਵੀ ਰਾਹਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਵਾਣੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਅਲਾ ਤੇ ਗ਼ੈਰਤਮੰਦ ਮਰਦਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਸਨ । ਅਸਾਡਾ ਵੀ ਹੌਂਸਲਾ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਮਾਂ ਹੋਰ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਕਮੀਨੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, "ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਬਹਾਨੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਜ਼ੀਰ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਫੁੱਟ ਲਾਵਣਗੇ।" ਅਸੀਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਸੱਲੀਆਂ ਦਿੰਦੇ ਕਿ ਹੁਣ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਏਨਾ ਹੌਂਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਅਸਾਡੀ ਤਸੱਲੀ ਉੱਤੇ ਮਾਂ ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਲਈ ਮੁਤਮਈਅਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਡਰਦਾ ਈ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਮਾਰ ਖਾਵਣ ਮਗਰੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਬਹਾਨੇ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਲੜਾਈ ਤੇ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੇ ਵੱਢੇ ਜਾਵਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਨਜ਼ੀਰ ਉੱਤੇ ਲਾ ਕੇ ਪੁਲਸ ਬੁਲਵਾਈ। ਪੁਲਸ ਅਸਾਡੇ ਘਰ ਨੂੰ ਇੰਜ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰੀ ਹੁੰਨੇ ਆਂ। ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਪੁਲਸ ਨਾਲ ਮੁਕ ਮੁਕਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਬੜੀ ਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਪੁਲਸ ਦੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਨਾਲ ਸੁਲਾਹ ਕਰਨੀ ਪਈ।

ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਦੀ ਕਮੀਨਗੀ ਦਾ ਨਜ਼ੀਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਟ ਸੀ । ਉਸ ਅਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ "ਹੁਣ ਮੈਥੋਂ ਜਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਅਸਲਾ ਚਾਹੀਦਾ ਏ ਲਸੰਸ ਵਾਲਾ । ਤੁਸਾਂ ਲੈ ਕੇ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮੈਂ ਨਜਾਇਜ਼ ਰੱਖ ਲਵਾਂਗਾ। ਇਹਨਾਂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗ ਠੋਕਣੇ ਪੈਣਗੇ।"

ਗੱਲ ਤਾਂ ਨਜ਼ੀਰ ਦੀ ਠੀਕ ਸੀ । ਅਸਾਂ ਉਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਵਾਅਦਾ ਲਿਆ ਕਿ ਤੂੰ